Üç haftalık aradan sonra, Sosyal Bilimler’in otuz ikinci bülteni.

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Panoya Eklenenler

Mola verdiğimiz üç haftalık arada yaptığımız şeylerden bahsedeyim:

1. Bültenlerin birinde dile getirmiştim, uygulamalı etik, ahlaki psikoloji ve biyoetik alanlarına yaptığı önemli katkılarla tanınan İngiliz filozof Jonathan Glover’ın önemli metni Ölüme Sebep Olma ve Hayat Kurtarma kitabı Akademim Yayınları’nın felsefe dizisinden yayımlandı. Editörlüğünü yaptığım kitap, yaşam ve ölümü sarmalayan karmaşık ahlaki ve etik soruları ustalıkla irdeliyor. Glover, okurları ötanazi, kürtaj, intihar, idam cezası ve savaş gibi konuların ardındaki inceliklere yönelik düşünmeye sevk eden bir yolculuğa çıkarırken, hayat kurtarmanın ahlaki yükümlülüklerini de ele alıyor. Titiz bir analiz ve insan deneyimlerine duyarlılığın kendine özgü uyumuyla çağdaş ahlak felsefesinde ufuk açan bu kitap; önyargıları yeniden değerlendirmeye ve insanın varoluşunu tanımlayan ahlaki ikilemler hakkında anlamlı bir diyaloğa girmeye davet ediyor. Murat Öznaneci ve Dilşad Karakurt İngilizce aslından çevirdi.

2. Fransız filozof ve şair Jean-Marie Guyau’nun doğa, insanlık durumu, varoluşun karmaşası, yaşam, etik, estetik ve güzellik meselelerine temas ettiği şiirleriyle okuru insan deneyiminin ve felsefi soruşturmanın farklı katmanlarına yolculuğa çıkardığı Bir Filozofun Dizeleri kitabı Gülay Oktar’ın Fransızca aslından çevirisi ve benim yayıma hazırlamam ile Akademim’in Edebiyat dizisinde yayımlandı.

3. Kas fizyolojisi, hayvan davranışı ve yaşam sibernetiği alanlarında çalışmış Alman-Baltık kökenli biyolog, filozof ve yirminci yüzyılın en önemli hayvanbilimcilerinden biri ve aynı zamanda biyosemiyotiğin öncüsü olan Jakob Johann von Uexküll’ün ekolojik düşüncenin kurucusu kabul edilen İnsanların ve Hayvanların Dünyasında Gezintiler başlıklı metni Almanca aslından Mehmet Göçmen’in çevirisi ve benim de editörlüğümde hazırlanan metin Akademim’in Bilim dizisinde yayımlandı ve söz konusu metin tam anlamıyla alanın klasiği. Uexküll bu metinde her canlının yalnızca kendisine, onun deyimiyle, Umwelt’ine ait bir mekânı ve buna karşılık gelen bir zamanı olduğu fikrini dile getiriyor. Bunun sonucunda Agamben’in ifadesiyle, insanmerkezci bakış açısının terk edilmesi ve doğa imgesinin insan ölçütünden arındırılmasının önü açılmış; Deleuze ve Guattari’nin tespitiyle dünyayı anlama ve onunla etkileşime geçmedeki alışıldık yöntemleri sarsacak radikal bir potansiyel ortaya çıkmıştır. İnsan öznelliğinin, insanın yerleşik sınırlarını kıran yeni bağlantıların ve ilişkilerin yaratılması yoluyla genişletildiği ve dönüştürüldüğü izlek de buradan başlamıştır. Hayvan algısı ve bilişine dair anlayışı derinden sarsan bu metin teorik biyoloji, felsefe, etoloji ve bilişsel bilim gibi bir dizi disiplin üzerinde önemli bir etkiye sahip olmuştur.

4. Uzun aradan sonra Pasajlar Sosyal Bilimler Dergisi’nin yeni sayısı yayımlandı. Ahmet Dağ ile sayı editörlüğünü yaptığım 11. sayıda “Transhümanizm” temasına odaklandık. Arşivlik bir çalışma olan bu sayıda çalışması yer alan isimler: Can Batukan, Başak Ağın, Julian Huxley, Hava Tirosh-Samuelson, José Cordeiro, Ali Han Babuççu, Roland Benedikter ve Katja Siepmann, Natasha Vita-More, Sinem Öndeş, Duygu Küçüköz Aydemir, Ali Köse, Taner Atmaca.

5. Bir aksilik olmazsa bir sonraki bültende matbaaya gönderdiğimiz kitaplardan bahsedeceğim.

Yapay zekânın yaptığı bir filmi izlemek ister misiniz? Bugün bir kısa film izlesem fena olmaz derseniz buyrun! The Frost’un arkasındaki Detroit merkezli video yaratım şirketi Waymark’tan Stephen Parker, “Fotoğrafik gerçeklik arzusuyla savaşmayı bıraktığımız ve DALL-E'nin yarattığı tuhaflığa meyletmeye başladığımız bir noktaya geldik” diyor.

The Frost, her bir karenin imaj yaratan bir yapay zekâ tarafından oluşturulduğu 12 dakikalık bir film. Bu tuhaf yeni türün şimdiye kadarki en etkileyici -ve tuhaf- örneklerinden biri. Filmi MIT Technology Review’dan özel bir gösterimle buradan izleyebilirsiniz.

The Frost’u yapmak için Waymark, filmi yöneten şirkette baş yapımcı olan Josh Rubin tarafından yazılan bir senaryoyu ele aldı ve OpenAI’nin görüntü oluşturma modeli DALL-E 2 ile çalıştırdı. Modelin istedikleri tarzda görüntüler üretmesini sağlamak için bir süre deneme yanılma yöntemiyle çalıştıktan sonra film yapımcıları her bir çekimi oluşturmak için DALL-E 2’yi kullandı. Ardından, hareketsiz görüntülere hareket ekleyebilen bir yapay zekâ aracı olan D-ID’yi kullanarak bu çekimleri canlandırıp, gözlerin kırpılmasını ve dudakların hareket etmesini sağladılar.

“Dopamin Detoksu” diye bir kavram bir süredir piyasada dolaşıyor, özellikle kişisel gelişim çevrelerinde popülerlik kazanmış bir terim. Bu çevrelere her zaman ihtiyatla yaklaşmak gerektiğini akılda tutmak kaydıyla birkaç husus.

Bu kavram, beynimizin sosyal medya, abur cubur, video oyunları ve daha fazlası gibi anlık haz tetikleyicileriyle dolu günümüz ortamları tarafından aşırı uyarılması esasına dayanmaktadır. Ardı arkası kesilmeyen “Instagram hikâyesi” izleme böyle bir şey muhtemelen. Söz konusu uyarıcıların beynimizin, hazzı hissetmemizde rol oynayan bir nörotransmitter olan dopamin üretmesine neden olduğuna inanılıyor. İnanılıyor dememi ilerleyen satırlarda dile getireceğim.

Kavram, bu tür haz verici uyaranlara sürekli maruz kalmanın beynimizi dopamine karşı duyarsızlaştırdığını ve aynı düzeyde haz hissetmek için bu uyaranlara giderek daha fazla ihtiyaç duymamıza neden olduğunu öne sürüyor. Bu soruna bir çözüm olarak önerilen “Dopamin Detoksu,” bu aşırı uyarıcı faaliyetleri azaltarak veya ortadan kaldırarak, kişinin beyninin ödül sistemini “sıfırlayabileceğini” ve daha basit ve daha üretken görevleri daha tatmin edici bir hâle getirilebileceğini savunuyor.

Herhangi bir şeye aşırı maruz kalmanın bir tür duyarsızlaşmaya yol açabileceği doğru olsa da dopamin detokslarının arkasındaki bilimsel temelin yeterince sağlam olmadığını belirtmek önemli. Şu anda bir dopamin detoksunun beyninizin ödül sistemini genellikle tanımlandığı şekilde gerçekten “sıfırlayabileceği”ne dair bilimsel bir fikir birliği yok.

Dopamin detoksu gerçekten davranış ve mutluluk üzerinde uzun vadeli değişikliklere yol açabilir mi? TIME’dan Haley Weiss, dopamin detoksunun bireylerin güvendikleri tetikleyicileri tanımalarına ve davranışları hakkında daha bilinçli seçimler yapmalarına yardımcı olabileceğini öne sürmekle birlikte, beyin kimyasının karmaşık olduğu ve dopaminin mutluluğa katkıda bulunan birçok nörokimyasaldan yalnızca biri olduğu da belirtiyor. Bu nedenle, dopamin detoksu tek başına davranış ve mutlulukta uzun vadeli değişikliklere yol açmayabilir. (Zaten mutluluk da bu denli nihai amaç olmamalı insanın yaşamında.) Bununla birlikte, böylesi bir detoks kendi kendine düşünme için yararlı bir araç olabilir ve bireylerin zaman içinde daha sağlıklı alışkanlıklar geliştirmelerine yardımcı olabilir.

Bir süre anketlerde “emin değilim”cileri, “fikrim yok”cuları ve topyekûn “kararsız”ları görmek istemiyorum. Arafta olmanın cazibesi ve verimliği de bir yere kadar!

Akademik Dünyadan Gündemler

Donya Alinejad ve José Van Dijck’in kaleme aldığı makalede, medyada iklim değişikliği haberlerinin değişim süreci ve dijital medyanın iklim meseleleri ile ilgili olarak kamusal iletişimdeki rolü ele alınmaktadır. Metinde, dijital medya platformlarının iklim bilimi iletişimi için geleneksel olmayan kitlelere ulaşma olanakları sunmasına rağmen, birçok bilim insanının Twitter üzerinden önemli bir takipçi kitlesi oluşturmanın ve bu platformu kamuoyu katılımı için etkili bir şekilde kullanmanın zor olduğu ifade edilmektedir. Platformlar yanlış bilgi yaymak için kullanılabildiğinden ve kamu kurumlarının güvenilir bilginin aktarılmasındaki rolünü zayıflattığından, akademisyenler toplumdaki platform dinamiklerini giderek daha fazla eleştirmektedir. Medya ortamı, bilim uzmanlarının kendi bilim iletişimi çabalarını nasıl algıladıklarını şekillendirmektedir; zira bilim uzmanlarının “hayali halk” kavramı, gazetecilerle doğrudan temas deneyimleri ve konularının haber medyasında nasıl ele alındığını görmeleriyle şekillenmektedir.

Richard Watson ve Michael Levin’in makalesi, kolektif zekâ kavramını ve bireysel zekâ ile ilişkisini incelemektedir. Yazarlar kolektif zekânın basitçe bireysel zekâların bir araya gelmesinden ibaret olmadığını, daha ziyade bir kolektifin üyeleri arasındaki işlevsel ilişkilerden meydana geldiğini savunmaktadır. Buna ek olarak, kolektif ve bireysel zekâ çalışmalarını birleştirmek için kavramsal bir çerçeve önerip bu alanda gelecekte yapılacak araştırmaların evrimsel biyolojiden yapay zekâya kadar çeşitli alanlar üzerinde etkileri olabileceğini öne süren Watson ve Levin, makalede ayrıca kolektiflerin evrimsel birimler olarak kabul edilme potansiyeli tartışılmakta ve kolektif zekânın ortaya çıkmasını sağlayan mekanizmaların belirlenmesi için daha fazla araştırma yapılması gerektiği vurgulamaktadır.

Haftanın E-Kitabı

Rebecca R. Falkoff, Possessed: A Cultural History of Hoarding’te bir zamanlar ekonomik rasyonalite paradigması olan istifçiliğin nasıl bir akıl hastalığı olarak tanımlandığını soruşturuyor. İstifçilik, Amerikan Psikiyatri Birliği'nin DSM-5’inde yer alan bozukluklar arasında benzersiz bir yere sahip, zira teşhisi için maddi bir varlığın, yani istifin varlığı gerekiyor. Bu nedenle Possessed, istifçiliği nesnelerin anlamı ya da değeri hakkındaki çatışan bakış açılarının ürettiği estetik bir nesne olarak değerlendirmektedir. 2000’li yıllar, istifçiliğe ve sahip oldukları şeyler yaşam alanlarını dolduran kişilere yönelik kültürel ilginin arttığı bir dönem olmuştur. Külçe ya da tahıl stoklarına odaklanan geleneksel ekonomik istifçiliğin aksine, çağdaş istifçilik çok az değeri ya da faydası olan ya da hiç olmayan nesnelerin biriktirilmesiyle sonuçlanır. Nikolai Gogol, Arthur Conan Doyle, Carlo Emilio Gadda, Luigi Malerba, Song Dong ve E. L. Doctorow’un eserleri de dahil olmak üzere bir dizi edebi ve görsel metinde istifçilik temalarını ve yapılarını analiz eden Falkoff, günümüzün endişeli maddeselliğini modernitenin dağınık mekânlarına kadar takip ediyor: bibliyomanların kütüphaneleri, bit pazarları, suç mahalleri, toz yığınları ve dijital arşivler. Possessed, istifçi figürünün nasıl modernitenin ekonomik, epistemolojik ve ekolojik koşullarını temsil eder hâle geldiğini gösteriyor.

Cornell University Press, 2021 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

YASAL UYARI: Bu kitabı indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Destek Ver

Gerek bu bültenlere gerekse de Sosyal Bilimler bünyesinde verdiğimiz evladiyelik emekler için, Türk lirası cinsinden tek seferlik veya aylık olarak bizi Kreosus üzerinden destekleyebilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Yayıncılığın yoğun olmaya başladığı bir döneme girerken kısa bir molaya ihtiyacımız var. Birkaç iyi haber verdikten sonra 11 Haziran 2023’e kadar müsaade istiyoruz.

Pasajlar Dergisi’nin Transhümanizm sayısı önümüzdeki hafta matbaaya gidiyor. Bu sayıda aynı zamanda sayı eş editörüyüm. Web sitesinden ve sosyal medya hesaplarından takip edebilirsiniz.

Akademim Yayınları’ndan yeni kitaplar yolda. Editörlüğünü yaptığım Glover’ın Ölüme Sebep Olma ve Hayat Kurtarma kitabı okuru ile buluştu ve ilk andan itibaren iyi dönüşler oldu. Glover’ın metni yetmişlerde ciddi anlamda bu konularda gündem belirlemiş. Aradan geçen onca sene içinde kafalardaki sorularda bir değişme yok ve argümanlar hâlâ kuvvetli. Ama bu kitap Türkiye’de bu alanda çıkan ilk kitaplardan biri. Bizim büyük gecikmişliğimiz.

Yine Akademim bünyesinde yayıma hazırladığım Fransız filozof Jean-Marie Guyau’nun Bir Filozofun Dizeleri kitabı yayımlandı. Felsefe ve şiir kesişiminde olanlar için ayrıca önemli. İlk kez bir şiir kitabı ile bu denli meşgul olduğumu söylemeliyim. Gerçi Kant, Fichte, Platon, Hamlet, Spinoza gibi isimlerin yanında şüphe, zaman ve ölüm gibi meseleler söz konusu olunca yabancılık çekmedim ama yine de şiir başka bir şey. “Bir fiozof şiir yazsaydı nasıl olurdu?” sorusuna iyi bir cevap Guyau.

Her iki metnin de yolu açık olsun.

Kısa bir kişisel not ile bitirelim: Türkiye Cumhuriyeti tarihinin muhtemelen en milliyetçi, en muhafazakâr, en İslamcı ve her ne fikirden olursa olsun onun en köktenci bileşenlerinin yer aldığı bir meclisle karşı karşıyayız. 28 Mayıs seçimlerinde kazanan her kim olursa olsun bu gerçek değişmeyecek. 14 Mayıs bülteninde yazdıklarım baki olmak üzere diyebilirim ki 28 Mayıs’tan sonra Türkiye’deki herhangi bir seçime kafa yoracağımı sanmıyorum. Oy vermek zorunda kalmayacağım ve dahası bunu takmayacağım bir düzeni kurmak şu saatten sonra birincil kaygım ve amacımdır. Ve bu fikirde olan etrafımda onlarca insan biliyorum.

21 Mayıs 2023, bizim için (buranın işlerine dönük) mola başlar, 11 Haziran 2023’te görüşmek üzere!

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Kapatırken…

Gerek bu bültenlere gerekse de Sosyal Bilimler bünyesinde verdiğimiz evladiyelik emekler için, Türk lirası cinsinden tek seferlik veya aylık olarak bizi Kreosus üzerinden destekleyebilirsiniz.

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Sosyal Bilimler’in otuzuncu bülteni. 14 Mayıs 2023. Her zamankinden farklı bir hissiyatla yazılan, yazılmak zorunda olan bir bülten.

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Edip Cansever bir şiirinde, “Bu düzen size insanlığınızı unutturacak” diyor. Onu haklı çıkarmamak adına ve her defasında kendimi kahretme pahasına, son on yılda yaşananları ama en çok da “taraf”ı ne olursa olsun kimin nasıl öldüğünü unutmamaya çalışıyorum. Bir bir fotoğraflar gözümün önüne sıralanıyor. Öfke bir yerden sonra terk ediyor beni. Beni dinç tutacak olan oydu diyordum ama değilmiş. Yerini bıraktığı daha çok tiksinme ve bir tür bulantı hâli.

Bulantı hâli, kayıtsız kalma hissini tetikliyor, tiksinme öfkenin işlevini görürcesine dinç ve diri tutuyor. Kötülüğe engel olamamanın getirdiği çaresizlik hissi, bir tür ıstıraba dönüşmeye başlıyor. Sartre’ın derdi gibi, istemesek dahi seçim yapmakta ve eylemde bulunmakta özgür olmamız yani özgür olmaya mahkum olmamızın yarattığı bir ıstırap bu. Kendi yükünü dahi taşımakta zorlanan bir adamın başka yaşamların da sorumluğunu es geçememesi sahiden ürkütücü. Yaşam, böylesi bir yükü sırtlamak ile ondan kaçınmak arasında bir salınım hâli gibi. Sırtlandıkça acı çeken ama özgür olan, kaçındıkça kendini kandıran, teslim olan ama yaşama devam edebilen bir insan. Bitmek bilmeyen araftalık hâli.

***

Kötülüğün olduğu her yerde yani tüm dünyada bu araftalık hâli mümkün. Açıktır ki ne bu araftalık hâli bitecek ne de kötülük. Ömür bir sorumluluk bilinci ile kötülere ve kötülüklere itiraz ile geçecek. 14 Mayıs 2023, fazlasıyla büyümüş ve önüne geleni yutmuş saf bir kötülüğe itiraz için bir imkân, önemli bir eşik. Bu eşiğin aşılması ve 15 Mayıs 2023’ten itibaren benzer bir sorumluluk bilinciyle kötülere ve kötülüklere itiraz ile geçecek olan, kalan ömrün yükünün sırtlanılması gerekir.

Yeniden hayaller kurabilmek, yeniden gülebilmek ve onuruyla yaşayabilmek için.

Kapatırken…

Gerek bu bültenlere gerekse de Sosyal Bilimler bünyesinde verdiğimiz evladiyelik emekler için, Türk lirası cinsinden tek seferlik veya aylık olarak bizi Kreosus üzerinden destekleyebilirsiniz.

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

7 Mayıs 2023. Ayın ilk bültenine başlayalım.

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Panoya Eklenenler

Hafta içinde atılan bir tweet, bazı soruları gündeme getirdi. Bülten okurlarının bu tweetteki kavramları, imkân ve potansiyellerinden haberdar olduğunu düşünmekle birlikte, konunun ehemmiyetine binaen birkaç açıklama yapmakta fayda var.

Cambridge Analytica, hedeflenmiş siyasi reklam ve propaganda kapsamında bireylerin kapsamlı profillerini oluşturabilmek için kişisel verileri tartışmalı bir şekilde kullanmasıyla ün kazanmış bir İngiliz siyasi danışmanlık firmasıdır. Şirket 2013 yılında stratejik iletişim ve davranışsal araştırma firması olan SCL Group’un bir iştiraki olarak kurulmuştur.

Cambridge Analytica, 2018 yılında milyonlarca Facebook kullanıcısının kişisel bilgilerini rızaları olmadan uygunsuz bir şekilde elde ettiğinin ortaya çıkmasının ardından manşetlere çıkmıştı. Bu veriler daha sonra aralarında 2016 ABD Başkanlık seçimleri ve Brexit referandumunun da bulunduğu çeşitli kampanyalarda kullanıcılara yönelik kişiselleştirilmiş siyasi reklamlar sunmak ve onları yönlendirmek üzere kullanılmıştır.

İfşaatlar, mahremiyet ve kişisel verilerin teknoloji şirketleri tarafından etik kullanımı konusunda küresel bir tartışma başlatmış ve nihayetinde Cambridge Analytica’nın Mayıs 2018'de kapatılmasına yol açmıştır. Skandal aynı zamanda Facebook'un veri gizliliği uygulamalarının daha fazla incelenmesine neden olmuş ve sosyal medya platformlarının siyasi kampanyalar ve yanlış bilgilendirmedeki rolü hakkında daha geniş bir tartışmaya katkıda bulunmuştur.

Cambridge Analytica’nın operasyonları birkaç somut adıma ayrılabilir. Şirket artık faaliyette olmasa da, kullandıkları yöntemler veri odaklı siyasi kampanyaların nasıl yürütülebileceğine dair fikir vermektedir:

1. Veri Toplama: Cambridge Analytica, “thisisyourdigitallife” adlı üçüncü taraf bir uygulamadan yararlanarak milyonlarca kişinin kişisel bilgilerini öncelikle Facebook’tan elde etti. Aleksandr Kogan adlı bir araştırmacı tarafından geliştirilen uygulama, yalnızca uygulamayı yükleyen kullanıcıların değil, aynı zamanda Facebook arkadaşlarının da verilerini uygun izin olmaksızın toplayan bir kişilik testiydi.

2. Veri Birleştirme: Cambridge Analytica, toplanan verileri demografik veriler ve seçmen kayıtları gibi kamuya açık diğer bilgilerle birleştirerek bireysel profillerden oluşan kapsamlı bir veri tabanı oluşturdu.

3. Psikolojik Profilleme: Cambridge Analytica, toplanan verileri kullanarak Açıklık, Sorumluluk, Dışadönüklük, Uyumluluk ve Nevrotikliği içeren OCEAN modeline (Beş Büyük kişilik özelliği olarak da bilinir) dayalı olarak bireylerin psikolojik profillerini oluşturdu. Şirket, bir kişinin siyasi eğilimlerini, tercihlerini ve inançlarını tahmin edebilen algoritmalar geliştirdi.

4. Mikro Hedefleme: Elinde ayrıntılı psikolojik profiller bulunan Cambridge Analytica, nüfusu belirli mesajlaşma türlerine yatkınlıklarına göre farklı gruplara ayırabildi. Bu sayede şirket, psikolojik profillerine ve siyasi inançlarına göre belirli kitlelerde yankı uyandıracak yüksek hedefli siyasi reklamlar oluşturabildi.

5. Reklam Kampanyası Geliştirme: Cambridge Analytica, hedef kitlelerine hitap edecek reklamlar geliştirmek için siyasi kampanyalarla birlikte çalıştı. Bu reklamlar, her bir segmentteki bireylerin korkularını, umutlarını veya önyargılarını kullanmak için uyarlanabilir.

6. Reklam Dağıtımı: Hedeflenen reklamlar daha sonra Facebook gibi sosyal medya platformları da dahil olmak üzere çeşitli dijital kanallar aracılığıyla bireylere ulaştırıldı. Reklamlar her bir segment için özelleştirildiğinden, kitlenin ilgisini çekme ve görüşlerini ya da oy verme davranışlarını etkileme olasılığı daha yüksekti.

Peki, Cambridge Analytica yönteminin Türkiye’de seçimlerde kullanılmasına karar verilmiş olsaydı neler yapılırdı? Şirket, Türkiye’deki seçmen kitlesini analiz edecek ve belirli bir parti ya da adayı desteklemek üzere harekete geçirilebilecek kilit seçmen kesimlerini belirleyecektir, örneğin: Muhafazakâr dindar seçmenleri, seküler şehirli seçmenleri, azınlık seçmenlerini yahut milliyetçi seçmenleri farklı öncelikleri ve endişeleri olan farklı gruplar olarak tanımlayabilirler.

• Muhafazakâr Dindar Seçmen: Reklamlar geleneksel değerleri, dini özgürlüğü ve ulusal kimliği korumanın önemine odaklanabilir. Bir siyasi partinin ya da adayın bu değerleri koruma konusundaki başarıları ve gelecekte de bunu yapma konusundaki kararlılıkları vurgulanabilir.

• Seküler Kentli Seçmen: Reklamlar demokrasinin, ifade özgürlüğünün ve laikliğin önemini vurgulayabilir. Partinin veya adayın kentsel alanlarda eğitim, sivil özgürlükler ve ekonomik büyümeyi destekleme taahhüdünü vurgulayabilir.

• Azınlık Seçmen: Reklamlar, kültürel koruma, azınlık hakları ve bölgesel kalkınma gibi ilgili toplumu / topluluğa özgü konuları ele alabilir. Partinin veya adayın bu kaygıları ele alma ve daha kapsayıcı bir toplum için çalışma taahhüdünü vurgulayabilirler.

• Milliyetçi Seçmen: Reklamlar ulusal gurur, toprak bütünlüğü ve güçlü bir ulusal savunmaya odaklanabilir. Partinin veya adayın, Türkiye’nin uluslararası sahnedeki çıkarlarını koruma taahhüdünü ve terörizme karşı sert duruşunu vurgulayabilirler.

Buralar bile makul görünmekle birlikte meselenin koptuğu yer ise şudur: Bu yöntemi kullanmak isteyen gruplar, karşı taraftaki grubu ilgili seçmenlere kendi görüşlerinin zıttı bir yerde konumlandırmaya çalışır. Mesela, milliyetçi seçmene bir siyasi parti lideri “vatan haini” olarak gösterilir, dindar bir seçmene bir lider “alkolik” olarak gösterilir vs. Bunlar yapılırken sahte ses kayıtları ve çeşitli montaj görüntüler devreye sokulabilir. Bunun için de deepfake kullanılabilir. Deepfake için şuradaki video hayli iş görür cinsten. Amerikalı aktör ve yönetmen Jordan Peele tarafından hazırlanan ve aldatıcı bir şekilde gerçek gibi görünen bu sahte görüntü ya da video, eski ABD Başkanı Barack Obama’yı yanlış bilgi ve sahte haberlerin tehlikeleri hakkında konuşurken gösteriyor. Jordan Peele, deepfake teknolojisini kullanarak kendi yüz hareketlerini Obama’nın yüz özelliklerine aktarmıştı.

Akademik Dünyadan Gündemler

Facebook, 2016 ABD başkanlık seçimlerinde yanlış bilgilendirmeyi teşvik etmekle suçlanmasının ardından “gizlilik odaklı bir sosyal medya vizyonu” açıkladı. Kullanıcıların haber akışlarındaki yanlış bilgileri azaltmayı amaçladığı iddia edilen bu teknik ve retorik reformlar, kullanıcıları sitenin kamuya açık alanlarından uzaklaştırarak onları özel [kapalı] gruplara yönlendirdi. Daha da önemlisi, bu reformlar giderek başkalarının [dış dünyanın, “öteki”nin - TD] görüşlerinden kopuk görüşler etrafında örgütlenen gruplar yarattı. Sonuç olarak, bu değişiklikler QAnon komplolarını,* milis gruplarına katılımı ve sağcı şiddeti teşvik eden yayınları kolaylaştırdı. Bu tehlikeli radikalleşmeyi anlamak için, kamusallıkların onları oluşturan görüşlere (doxa - doksa) bağlı olduğunu açıkça ortaya koyuyoruz. Jonathan S. Carter ve Caddie Alford kaleme aldıkları makalede, kamusallıkların doksaya dayandığını açıklığa kavuştururken, sosyoteknik toplulukların -özellikle de özel Facebook gruplarının- nasıl adoksastik kamusallıklar ya da adoksadan oluşan kamusallıklar dediğimiz şeyi yarattığını ortaya koyuyor: Asosyal ve son derece korunaklı, olasılıksız ve genellikle itibarsız görüşler. Yazarlar, özellikle, Facebook’un altyapısının olanaklarının katılımcıları kamusallığın kalbi olan yabancı doksa ile karşılaşmaktan nasıl uzaklaştırdığını, bunun yerine söylemsel durgunluğu ve diğerlerine yönelik şiddet içeren yönelimleri nasıl teşvik ettiğini araştırıyor. Bu adoksastik olanaklar, eril beyaz milliyetçiliğin ve diğer tehlikeli ideolojilerin retorik pratikleriyle uyumludur ve onları cesaretlendirir. Yazarlar, endoksastik ağların tehlikeli ve anti-demokratik adoksastik sosyal medyaya karşı üretken bir düzeltme olabileceği önerisiyle makaleyi sonlandırıyor.

*QAnon, 2017 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkan temelsiz bir aşırı sağ komplo teorisidir. Eski Başkan Donald Trump’a karşı hükümet yetkilileri, ünlüler ve diğer etkili figürlerden oluşan bir "derin devlet" tarafından yapıldığı iddia edilen gizli bir komplo etrafında dönmektedir. Takipçileri, anonim bir kişi olan “Q”nun bu gizli savaş hakkında şifreli ipuçları paylaştığına inanmaktadır. Komplo teorileri, küresel pedofil halkaları ve şeytani ritüeller gibi çok çeşitli iddiaları kapsıyor. QAnon çok sayıda kaynak tarafından itibarsızlaştırılmış ve çürütülmüştür ve şiddet, taciz ve suç faaliyetleriyle ilişkilendirilmiştir. FBI tarafından iç terörizm tehdidi olarak kabul edilmiş ve çeşitli sosyal medya platformlarından yasaklanmıştır.

Or Hareuveny ve Yehuda U. Blanga kaleme aldıkları “Kutsal ve Dünyevî Arasında: İran’da Futbol ve Şeriat Arasındaki Çatışmalar” başlıklı makalede, İran’da din ve toplum arasındaki ilişkilerin bugüne kadar çok az akademik ilgi görmüş bir yönünü ele almaktadır. İran’daki dinî hukuk (şeriat) ile futbol arasındaki etkileşimi, yani dinî hukukun futbolun büyük popülaritesiyle çatıştığı durumlarda rejimin ne gibi çözümler bulmaya çalıştığını anlatıyor ve analiz ediyor: Örneğin, dünya finallerine katılmak Şii takvimindeki en ciddi yas gününde oynamak anlamına geliyorsa İran nasıl davranmalı? İranlı kadın sporcular, uluslararası turnuvalara katılmaları başörtülerini çıkarmaları anlamına geliyorsa ne yapmalı? Erkek oyuncuların bir golü ne şekilde kutlamasına izin verilir? Başka yerlerdeki meslektaşları gibi Batı tarzı modayı (saç kesimi, kıyafet) benimseyebilirler mi? Ve oyunla bağlantılı olarak batıl inançlara, büyüye ve sihre müsaade ediliyor mu?

Türkiye Notları

Güçlü bir tepki mekanizmasına sahip olan Türk kadın hareketi karşı-hegemonyanın kurucu bir aktörü olabilir mi? Bu sorunun ardındaki temel nedenler, kadın hareketinin köklü geçmişi ve teoriyi pratikle/eylemle birleştirmeye açık olmasıdır. Chantal Mouffe ve Ernesto Laclau’nun radikal demokrasi teorisi perspektifinden bakıldığında, kadın hareketinin mevcut hegemonyayı deşifre etme ve Türkiye’deki mevcut hegemonyanın ötelediği ve dışladığı toplumsal talepleri dile getirme konusunda önemli bir potansiyele sahip olduğu görülmektedir. Melisa Gündüz ve Funda Gençoğlu’nun kaleme aldığı makale, Türkiye’deki kadın hareketinin neoliberal dinci-muhafazakâr hegemonyayı oluşturan mevcut güç ilişkilerini nasıl kavramsallaştırdığını ve buna nasıl karşılık verdiğini anlamaya çalışmaktadır. Makaleye göre, Türkiye’deki sekiz kadın hakları örgütü ile yapılan görüşmeler, güç ilişkilerini anlamak, kolektif kimlikler yaratmak, siyasetin ahlakileştirilmesinden kaçınmak ve diğer toplumsal hareketlerle işbirliği yapmak gibi radikal/agonistik demokrasiden beslenen ortak bir bakış açısı ortaya koymuştur. Ancak aktivistler siyasi partiler ve parlamento ile işbirliği yapma konusunda şüpheci yaklaşımlar sergilemiştir. Söz konusu çekimserliğin ardındaki nedenler, Türkiye’deki kadın hareketi üzerine yapılacak çalışmalarda daha fazla araştırılmalıdır.

Kareem Fahim ve Zeynep Karataş’ın Washington Post’taki “Türkiye Seçimleri: Seçmenler Erdoğan’ı Geride Bırakmaya Hazır mı?” başlıklı makalesine göre; İstanbul’da yapılan görüşmelerde birçok seçmen, 14 Mayıs’ta yapılacak cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri öncesinde ekonomik sıkıntılar ve 50.000’den fazla insanın ölümüne ve ülkenin güneyinin büyük bölümünün harabeye dönmesine neden olan ölümcül depremler gibi felaketlerin birbiriyle çarpıştığı bir dönemde, mali durumlarıyla ilgili benzer kaygılarını dile getirmiş. Yazarlara göre dünya kamuoyunun yakından izlediği ve Türkiye’nin Avrupa, Orta Doğu ve ABD ile ilişkilerinin yanı sıra Suriye’den Ukrayna'ya uzanan çatışmalar açısından da sonuçları olabilecek bu seçimde pek çok seçmen ekmek parası meseleleriyle meşgul. Bu kaygılar Erdoğan’ı, alışılmadık derecede birleşmiş bir muhalefet partileri grubuyla karşı karşıya bıraktı ve yirmi yıllık iktidarı boyunca hiç olmadığı kadar meydan okumaya açık hâle getirdi. Erdoğan’ın kimi destekçileri dahi, yerine başkasının getirilmesi gerektiğinden emin olmasalar bile, Erdoğan’ın kınanmayı* hak ettiğini söylemiş. Seçmenler, son birkaç yıldır yükselen enflasyon ve Türkiye’nin para birimindeki çöküşün damgasını vurduğu ekonomiyle ilgili endişelerde birleştiler.

*censure: Birini yaptığı bir şey için resmî yolla eleştirmek, kınamak (Burada bir tür gensoru gibi düşünülebilir)

Louise Callaghan, Trabzon’dan The Times için kaleme aldığı “Türkiye’deki Seçimler Bıçak Sırtında: Erdoğan’ın Vakti Doldu mu?” başlıklı makalede şunları söylüyor:

Erdoğan, kendisini Türkiye’yi küresel bir güç hâline getirdiği için kendisini adanmış bir devlet adamı olarak gören tabanından hâlâ büyük destek görüyor. Ancak ekonomiyi idare edişi, yolsuzluk skandalları, devletin Şubat ayında meydana gelen iki yıkıcı depreme yetersiz müdahalesi ve kendi neslinin usta siyasetçisinin giderek etkisini yitirdiği hissi, Erdoğan’ın popülaritesini azaltmış durumda.

Söz konusu yazıdan “Erdoğan’ın Maliyeti” başlıklı bir grafik:

Haftanın E-Kitabı

Oblivionism: Forgetting and Forgetfulness in Modern Science
[Unutmacılık: Modern Bilimde Unutmak ve Unutkanlık]
Editörler: Oliver Dimbath
Brill, 2022 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Kitap, genel olarak sosyolojide ve bilgi sosyolojisinde unutma sorununa ilişkin temel bir bakış açısı sunmaktadır. Ayrıca -bir vaka çalışması olarak- modern bilim alanına odaklanmaktadır. Alman romantik bilimci Harald Weinrich tarafından ironik-eleştirel bir niyetle ortaya atılan “unutmacılık” [oblivionism] terimine başvurarak, bilim alanındaki temel ve çok yönlü bilgi kaybı sorununu analiz etmektedir. Bildirimsel-yansıtıcı, birleştirilmiş-pratik ve nesnelleştirilmiş-teknik bellek motifleri merkezdedir. Bunlar, modern bilimin de merkezinde yer alan üç unutma biçiminin gelişiminin temelini oluşturur: unutkanlık, unutmayı istemek ve nihayetinde unutturmak.

YASAL UYARI: Bu kitabı indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Kapatırken…

Gerek bu bültenlere gerekse de Sosyal Bilimler bünyesinde verdiğimiz evladiyelik emekler için, Türk lirası cinsinden tek seferlik veya aylık olarak bizi Kreosus üzerinden destekleyebilirsiniz.

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Yirmizi sekizinci bültene başlamadan önce önemli bir husus: Gerek bu bültenlere gerekse de Sosyal Bilimler bünyesinde verdiğimiz evladiyelik emekler için, Türk lirası cinsinden tek seferlik veya aylık olarak bizi Kreosus üzerinden destekleyebilirsiniz. Kreosus, global ölçekte bilinen Patreon’un gibi kitle fonlama platformu. Patreon’a göre avantajları olmasından ötürü Kreosus’u tercih ettik. Platform, Evrim Ağacı’nın bir projesidir.

30 Nisan 2023. Ayın son bültenine başlayalım.

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Panoya Eklenenler

Louis Menand’ın The Newyorker’daki makalesi, Amerika’da haber medyasına duyulan güvenin azalmasının ardındaki nedenleri inceliyor. Halkın haber medyasına olan güvensizliğinin izinin olaylı 1968 Demokratik Ulusal Kongresine kadar geri götürüldüğü ve bu olayın ana akım medyaya olan yaygın güvensizlik için nasıl bir dönüm noktası olduğu tartışılan çalışmada ayrıca, Trump yönetiminin yalan ve inkâr yoluyla itibarlarını yok etmeyi öncelik hâline getirerek ana akım basının güvenilirliğinin aşınmasına nasıl katkıda bulunduğu vurgulanıyor. Söz konusu makale, Amerikan halkı arasında haber medyasına olan güveni yeniden inşa etmek için potansiyel çözümleri veya stratejileri tartışarak son buluyor.

Makalenin son paragrafı:

Basının gücü, tıpkı akademisyenlerin, bilimsel araştırmacıların ve Yüksek Mahkeme Yargıçlarının gücü gibidir. Arkasında herhangi bir güç yoktur. İnanca dayanır: Bu grupların kendilerini korkmadan ya da kayırmadan gerçeğin peşinden gitmeye adamış insanlar olduğu inancı. Bu işlevden vazgeçtiklerinde, artık herkesin gördüğü şekilde, kazanç ya da statü için dönen fırıldaklar olarak değerlendirilecekler.

Johns Hopkins Üniversitesi’nden Susan Magsamen’ın TIME’daki “Müzik Beyninizi Nasıl Etkiler?” başlıklı yazısından çıkarılacak iki husus:

1. Müziğin, beynin ödül sistemi üzerinde ani bir etkisi var. Müzik dinlemek bu sistemi aktive edebilir, zevk ve ödülle ilişkili bir nörotransmitter olan dopamin salınımını tetikleyebilir. Bu da kendimizi daha iyi hissetmemizi ve ruh hâlimizi neredeyse anında iyileştirmemizi sağlayabilir. Duyguların işlenmesinden sorumlu olan limbik sistem bu süreçte kilit bir rol oynar.

2. Yazar, müzik dinlemenin anksiyete ve depresyona yardımcı olabileceğini öne sürüyor. Örneğin, anneler doğum sonrası depresyon semptomlarını hafifletmeye yardımcı olmak ve önemli bir stres hormonu olan kortizolü azaltarak bağ kurmayı artırmak için bebeklerine şarkı söyler. Demans hastaları da şarkı söyleyerek, hastalıktan zarar görmemiş birçok beyin bölgesinde kodlanmış otobiyografik müzik anılarına erişiyor. Sonuç, kısa bir süreliğine de olsa aile ve arkadaşlarla köklü bir birlikteliktir. Ancak yazı, müziğin anksiyete ve depresyon tedavisinde nasıl kullanılabileceğine dair spesifik bir bilgi vermiyor.

Akademik Dünyadan Gündemler

Yalancı paradoksu* hâlâ çözüm bekleyen felsefi bir problemdir. Paradoksa verilen çağdaş çözümlerin çoğu, yalancı cümleden yalancı cümlenin hem doğru hem de yanlış olduğu şeklindeki paradoksal sonuca giden akıl yürütmenin altında yatan mantıksal ilkeleri hedef alır. Bu cevapların aksine, Budist epistemoloji yalancı paradoksuna belirgin bir epistemolojik yaklaşım geliştirmek için kimi imkânlar sunmaktadır. Szymon Bogacz kaleme aldığı “Budist Epistemoloji ve Yalancı Paradoksu” başlıklı makalede, bu kaynaklardan faydalanarak yalancı cümlenin Budist epistemologların kişinin kendi sözleriyle çelişmesi olarak adlandırdıkları şey olduğunu savunuyor. Argümanını Dignāga ve Dharmakīrti’nin eserlerinde konumlandıran yazar Budist epistemolojinin paradoksa nasıl çözüm getirdiğini gösteriyor.

*Yalancı paradoksu, felsefe ve mantıkta, bir ifadenin kendisinden çelişki yaratacak şekilde bahsetmesi durumunda ortaya çıkan meşhur bir paradokstur. Kimi zaman Epimenides paradoksu veya Giritli paradoksu olarak da geçer. Yalancı paradoksunun klasik örneği “Bu cümle yanlıştır” ifadesidir. Eğer ifade doğruysa, iddia ettiği gibi yanlış olması gerekir. Ancak, eğer yanlışsa, o zaman doğru olmalıdır, çünkü kendisini yanlış olarak doğru bir şekilde tanımlamaktadır. Bu bir paradoks yaratır, çünkü ifade aynı anda hem doğru hem de yanlış gibi görünür ki bu mantıken mümkün değildir.

Andrew Barrette’ın kaleme aldığı “Gülümsemenin Fenomenolojisine Katkılar: Pandemi Sırasında Yaşanan Aksaklıklar” başlıklı makale, gülümsemenin anlamını ve çeşitli aksaklıkların onun tematize edilmesini nasıl tetiklediğini araştırmaktadır. Bunu yaparken, maskeli yüzün gülümsemenin verili oluşunu bozduğu son pandemi deneyimlerini ele alıyor. Gerçekten de makale, böyle bir durumun, küresel ölçekte anlamlılığın koşullarına daha da özenli olma imkânı sağladığını iddia ediyor. Bu iddiayı, ilk olarak Edmund Husserl ve Bernard Lonergan’ın çalışmalarındaki niyetlilik analizi aracılığıyla anlamın anlamının bazı temel noktalarının izini sürerek kanıtlıyor; ardından, Frederick Buytendijk’in gülümsemenin anlamına ilişkin klasik incelemesini ve Lonergan’ın kişiler arasındaki tematik öncesi veya temel ilişkinin fenomeni nasıl koşullandırdığına dair daha fazla açıklamasını gözden geçiriyor; çeşitli türden bozulmaların, özellikle fenomenolojinin anlamın temel boyutuna geri dönüş soruşturmasında gülümsemenin tematikleştirilmesini nasıl harekete geçirebileceğini önererek sonuçlandırıyor.

Kaja Jenssen Rathe, “Sonsuza Kadar Yabancılar: Göçmen Borçluluğunun Zamansallığı” başlıklı makalesinde, özellikle zamansallığına odaklanarak, göçmen borçluluğunun eleştirel fenomenolojik bir incelemesini sunuyor. Yazar, göçmen borçluluğunu, borçlanılan şeyin minnettarlık olduğu ve söz konusu borçlunun ırk olarak göçmen olduğu durumlarda özel bir anlam kazanan bir borç ilişkisi olarak anlıyor. Bu şekilde anlaşıldığında, göçmen borçluluğu, insanların hayatlarını düzenleyen, koşullandıran ve etkileyen bir sosyal yapı olarak işlev görme gücüne sahiptir. Rathe, yazar ve şair Sumaya Jirde Ali’nin göçmen borçluluğuna ilişkin betimlemelerini Marianne Gullestad, Alia Al-Saji ve Maurizio Lazzarato ile diyalog içinde analiz ederek, göçmen borçluluğunun zararının, borç ilişkisinin kalıcılığını, geçmişin dondurulmasını ve çarpıtılmasını ve bunların gelecek ve bugün üzerindeki sınırlayıcı etkilerini içeren zamansal yapısına dikkat ettiğimizde görünür hâle geldiğini savunuyor.

Türkiye Notları

Lerna K. Yanık’ın kaleme aldığı “Türk İstisnacılığının Oluşumu: Batı, Geride Kalanlar ve Geçmişten Gelen Uzlaşılmamış Konular” başlıklı makalesinde iki temel amacı taşıyor. Birincisi, Türkiye’nin uluslararası ilişkilerinde zaman ve mekân siyasetinin rolünü incelemektir. İkincisi ise daha genel bir soruya cevap vermektir: Türkiye gibi Batılı olmayan bir devletin, o devleti Batılı olmayan olarak niteleyen 'farklılıkları' ortadan kaldıramaması durumunda ne olur? Yazarın cevabı; bu devletlerin bütünüyle ortadan kalkmayan bu ‘farklılıkları’ istisnacılık yaratarak ele aldıkları. İstisnacılık, ‘farklılığı’ yalnızca belirli bir ülke veya ulusun sahip olabileceği ‘ayırt edicilik’ ile tekrar markalaştırır*. Bu makale, Türk istisnacılığının yaratılmasında iki ana yol olan zaman ve mekânı tanımlamakta ve istisnacı anlatının yaratılmasına yol açan bu zaman-mekân tasavvurlarının kısa tarihini ve bunların Türkiye’nin dış ilişkileri ve kimliği üzerindeki etkilerini incelemektedir.

*rebrand: Bir kuruluşun, şirketin veya ürünün kamuoyu tarafından görülme biçimini değiştirmek.

Makalenin sonuç bölümünden; Türk istisnacılığının sonuçları:

1. Türkiye’nin Batı ile İlişkilerinin Araçsallaştırılması: Türkiye’nin istisnai konumu genellikle siyasi rejimine ilişkin kaygıların önüne geçmekte ve liberal dünya düzeninin savunucusu olduğunu iddia eden Batılı ülkelerle ilişkilerinin değer kaybetmesine yol açmaktadır. Bu durum, stratejik çıkarların insan hakları ve demokratik ilkelerin önüne geçmesi nedeniyle hem Türkiye'nin insan hakları siciline hem de Batı’nın uluslararası düzeni savunma iddiasına zarar vermektedir.

2. Komplocu Düşünce: Türkiye’nin zamansal-mekânsal özelliklerinin farklılığı, ülkede hem yönetilenler hem de yönetenler arasında komplo teorilerinin kaynağı hâline geliyor. Komplo teorilerinin ana tetikleyicileri olan korku ve belirsizlik, Türkiye’yi sürekli bir belirsizlik ve güvensizlik içinde bırakan istisnacılıktan kaynaklanmaktadır. İstisnacılık Türkiye’nin statüsünü yükseltirken, aynı özellikler ülkedeki sorunların yabancı ajanlara ve içerideki işbirlikçilere atfedildiği komplocu düşünceye de katkıda bulunmaktadır. Bu durum, Türkiye’yi istisnacılık kısır döngüsüne daha da iten bir suçu saptırma mekanizması yaratıyor.

Haftanın E-Kitabı

George Moore and the Autogenous Self: The Autobiography and Fiction
[George Moore ve Otojen Benlik: Otobiyografi ve Kurgu]
Elizabeth Grubgeld
Syracuse University Press, 1994 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Otobiyografi alanına yönelik ilginin hızla arttığı bir dönemde, George Moore’un hem kurmacalarını hem de kurgusal otobiyografilerini yeni ve heyecan verici şekillerde okumamızı sağlayan eleştirel dil ve yaklaşımlar ortaya çıkmaya başladı. Elizabeth Grubgeld, Moore’un yaşam öyküsü olarak ortaya koyduğu son derece ironik ve çok kuşaklı performanslara ve kurmacadaki çeşitli denemelere yeni bir bakış sunuyor. Moore'un insan davranışının deterministik kuramlarına duyduğu hayranlık ile kendi kendini yaratma ilkesini, “otojen benliğini” ortaya koyma ihtiyacı arasındaki gerilime odaklanıyor. Grubgeld’in otobiyografik biçimler olarak hiciv, karikatür ve parodiyi tartışması, Moore'un benlik ile çevresindeki dünya arasındaki ilişkilere nasıl baktığının anlaşılmasına büyük katkı sağlayacaktır. Otobiyografi olarak mektuplar üzerine kuramsal bir tartışmayı da içeren bu çalışma, İrlanda çalışmaları, geç Viktorya dönemi ve modern İngiliz edebiyatı, toplumsal cinsiyet çalışmaları ve otobiyografi uzmanlarının ilgisini çekecektir.

YASAL UYARI: Bu kitabı indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

23 Nisan 2023. Haftanın bültenine başlayalım.

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Sosyal Bilimler’in Gündemi

Ölüm ve etiği ile ilgili bir kitabın hazırlığını yaptığımı söylemiştim geçen hafta. Kitap hafta içinde matbaaya gitti, şimdilik adını vermekle yetinelim: Tıbbi etik, psikiyatrik etik, biyoetik ve uygulamalı etik üzerine çalışmalarıyla tanınan İngiliz filozof Jonathan Glover’ın Causing Death and Saving Lives kitabının Türkçesi Akademim Yayınları’ndan yakın zamanda yayımlanacak. Vakti gelince burada detaylandırırız. Alt başlığıyla beraber Türkçe tam başlık şu şekilde: Ölüme Sebep Olma ve Hayat Kurtarma: Kürtaj, Bebek Öldürme, İntihar, Ötanazi, İdam Cezası, Savaş ve Diğer Ölüm-Kalım Meselelerine Dair Ahlaki Sorunlar.

Panoya Eklenenler

Sara Petersen kaleme aldığı makalede, sosyal medya hesaplarında anne olarak yaşamlarının fotoğraflarını sergileyerek para kazanan momfluencer’ların içeriklerinde genellikle neden minimalist bir estetik anlayışı benimsediklerini tartışıyor. Momfluencer kültüründe minimalizm yalnızca görsel olarak çekici olmakla kalmıyor, aynı zamanda ebeveynliğin kontrol edilemeyen yönleri üzerinde bir kontrol hissi de sunuyor. Bununla birlikte, makale minimalizmin bazıları için nasıl erişilemez olabileceğinin ve ırk, sınıf ve sahiplik psikolojisiyle bağlantılı olduğunun da altını çiziyor. Yazar, minimalist evlerin estetik açıdan hoşa giden fotoğraflarının geçici bir tatmin duygusu sağlayabileceğini, ancak ücretli aile izni politikalarının bulunmaması ve bakıcılar için yetersiz destek gibi Amerika Birleşik Devletleri’nde anneliği zorlaştıran sistemik sorunları ele almadığını savunuyor.

Akademik Dünyadan Gündemler

Laura Vitis, Laura Naegler ve Ahmed Salih’in kaleme aldığı makale, kamerayla cinsel röntgenciliğe karşı çevrimiçi direniş algıları hakkında. Yazarların çalışması, Singapur Ulusal Üniversitesi’nde bir öğrencinin üniversite lojmanlarında duş alırken kayda alındığı Monica Baey’in vakasını ve ardından gelen kamuoyu desteğini,medyada yer alan haberleri ve kurumsal reformu incelemektedir. Makalede, popüler bir mesaj panosu forumu olan Hardwarezone’da dava hakkında kamuya açık yorumların tematik analizi yoluyla Monica Baey davasına verilen bir dizi yanıt araştırılmıştır. Üniversite, failin Baey’e bir özür mektubu yazmasına, kapsamlı bir danışmanlık almasına, üniversiteden bir dönem uzaklaştırılmasına ve Baey’in yaşadığı öğrenci salonuna girmesinin yasaklanmasına karar verdi. Bu vaka aynı zamanda üniversitede kampüs güvenliği ve cinsel taciz politikalarına ilişkin tartışmalara da yol açtı. Sosyal medya, Monica Baey’e kamuoyu desteği sağlanmasında önemli bir rol oynamıştır. Sosyal medya, şiddet karşıtı tanıklığı merkezileştirmek için önemli bir mekanizma hâline gelmiştir ve sosyal bilimciler uzun zamandır mağdurların-sağ kalanların cinsel şiddet ve tacizi ifşa etmek ve ele almak için bu siteleri ve teknolojileri nasıl kullandıklarını incelemektedir. Monica Baey davası, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve adaletsizliği tartışmaları açısından daha geniş sonuçlar doğurmaktadır. Dava, üniversite kampüslerinde cinsel taciz ve şiddetin ele alınmasının önemini ve kurumların bu tür olayları ele almak için açık politika ve prosedürlere sahip olması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, cezanın cinsel taciz ve şiddet konusunda caydırıcı olup olmadığı ve bu sorunların temel nedenlerini ele alan daha kapsamlı yaklaşımlara duyulan ihtiyaçla ilgili soruları da gündeme getirmektedir.

Pietro Castelli Gattinara ve Caterina Froio’nun kaleme aldığı makale, aşırı sağcı protestolara yönelik haber ilgisini yönlendiren faktörleri ve medyanın aşırı sağın çağdaş demokrasilerdeki kökleşmesi üzerindeki potansiyel etkisini araştırmaktadır. Yazarlar, medyada yer almanın aşırı sağ hareketleri ve mesajlarını meşrulaştırmaya yardımcı olabileceğini, görünürlüklerini artırabileceğini ve potansiyel destekçilere hitap edebileceğini savunmaktadır. Aşırı sağcı protestoların haber değeri, özellikle eylem ölçeği, konu odağı ve protesto taktikleri bakımından protesto olaylarının özelliklerine bağlıdır. Aşırı sağcı protesto hareketlerinin medyada yer alma biçimlerinde ülkeler arası farklılıklar da vardır.

Türkiye Notları

Evren Balta, Seda Demiralp ve Selva Demiralp’ın 16 Nisan 2023’te Turkish Studies’de yayımlanan “Debating Voter Defection in Turkey” başlıklı makalesi bu haftaki Türkiye Notları’nın gündemini oluşturuyor. Bir dipnot: Makale 7 Temmuz 2022’de dergiye gönderilmiş, 31 Mart 2023’de hakem ve editörler tarafından kabul edilmiş ve 16 Nisan 2023’de çevrimiçi olarak yayımlanmış.

“Türkiye’de Seçmen Kaymasını Tartışmak” olarak çevrilebilecek başlıktaki “defection” kelimesini açmak lazım. Kelimenin anlamının İngilizcede “terketme, bırakıp gitme, mensup olduğu toplum/parti/taraf ve benzerinden çekilip rakip saflara geçme” olduğunu ve bu niyetle kullanıldığını akılda tutalım. Dolayısıyla, “seçmen kayması” denildiğinde akıllarda “seçmen kaybı, seçmen firesi, seçmen kaçışı” gibi tabirler de canlanabilir. Yazarların bu terimi nasıl kullandığı ilerleyen satırlarda yer alıyor.

Makalede sunulan temel argüman; Türkiye’de iktidardaki AK Parti’den seçmen kaymasının siyasi açıdan önemli bir olgu olduğu ve muhalefetin otoriterlikten çıkışı sağlayabilmesinin iktidarın oy oranını düşürmesine bağlı bulunduğudur. Yazarlar, büyük ekonomik ve demokratik gerilemenin yaşandığı bir dönemde seçmenden kaçış örüntülerini incelemekte ve hangi eski AK Parti destekçilerinin yaklaşan seçimlerde partiden ayrılma niyetinde olduğunu belirlemek için hanehalkı anketlerini kullanmaktadır.

Yazarlar seçmen kaymasını, seçmenlerin desteklerini iktidar partisinden başka bir partiye kaydırmaları veya oy vermekten tamamen kaçınmaları olarak tanımlamaktadır. Türkiye’de seçmen kaybına katkıda bulunan faktörler arasında, süregelen ekonomik ve demokratik gerilemenin yanı sıra muhalefetin net üstün alternatifler sunma ve kamuoyundaki tartışmayı kimlik meselelerinden ekonomik ve demokratik sorunlara yönlendirme becerisi yer almaktadır. Yazarlar ayrıca, en düşük gelir grubunun dışında partiden ayrılmaların daha yüksek olduğunu, ancak AK Parti seçmenleri arasındaki yüksek partizanlık seviyelerinin partiden ayrılmayı engellediğini tespit etmiştir.

Yazarlar Türkiye’deki seçmen kaymasını ele almak için birtakım politika önerilerinde bulunmaktadır. Onlara göre, kamusal tartışmayı kimlik meselelerinden ekonomik ve demokratik sorunlara yönlendirmek seçmen kayması olasılığını artırmaktadır. Buna ek olarak, seçmenlere açık ve güçlü alternatifler sunmak, değişimin beraberinde getirdiği belirsizlik maliyetini azaltmakta ve seçmenlerin oy verme olasılığını artırmaktadır. Yazarlar ayrıca, iktidara desteği azaltmak ve muhalefetin otoriterlikten çıkışı sağlama şansını artırmak için ekonomik ve demokratik gerilemeyi azaltmanın önemini vurgulamaktadır.

***

“Kamusal tartışmayı kimlik meselelerinden ekonomik ve demokratik sorunlara yönlendirmek…” Belki de tam da bu yüzden “Kimlikleri ve ayrışmaları konuşmayacağız, başarıları ve ortak hayalleri konuşacağız. … Kimliklere değil doğru olana, ahlaklı olana, dürüst olana bakmalıyız.” diyen kimsenin videosu, dünyanın en çok izlenen Twitter videosu oldu.

Geçen hafta, önümüzdeki seçimlere girecek bir partinin, parti programından bazı vaatler ve ilkeler sunmuştum ve iki soru sormuştum. Anket sonuçları şu şekilde:

Abone sayımızın ve bülteni okuyan okurlarımızın sayısı fazla (+1700), ankete katılım oranın düşük olmakla birlikte, sonuçlara göre; ankete katılanların %13’ü (4 kişi) söz konusu partiden haberdar değil. Geçen hafta bültende yer verdiğimiz vaatler ve çok daha fazlası, ilgili partinin resmi web sitesinde yer alıyor, biz de oradan almıştık. Haberdar olmayan okurlar, bu partinin hangi ittifakla seçime girdiklerine dair bilgisi yoksa onu da buradan görebilirler. Umarız bu partinin geçmişine dair bir hafıza kaybı söz konusu değildir. Anımsamak isteyenler için şu kısa tweet dizisi oldukça faydalı. İkinci anketteki, bu partiye oy veririm diyen 1 kişinin, yaşadığımız dünyanın ve zamanın farkında olması adına hazırladığımız bültenleri ve sitemizi (esasen dünyayı) daha sıkı takip etmesi gerektiğini düşünüyorum.

Haftanın E-Kitabı

Introduction to Philosophy: Epistemology
[Felsefeye Giriş: Epistemoloji]
Ed. Brian C. Barnett
The Rebus Community, 2022 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Felsefeye Giriş: Epistemoloji, ilk kez felsefe okuyacak olanları, temel kavramlar, sorular, yöntemler, argümanlar ve epistemoloji teorileri (felsefenin bilgi üzerine çalışan dalı) arasında rehber eşliğinde bir gezintiye çıkarıyor. Kitap, temel fikirleri ve düşünürleri tarihsel ve çağdaş bağlama yerleştirirken sistematik bir şekilde ilerlemektedir. Temel konular arasında bilginin analizi, epistemik gerekçelendirmenin doğası, rasyonalizme karşı ampirizm, şüphecilik, bilginin değeri, inanç etiği, Bayesçi epistemoloji, sosyal epistemoloji ve feminist epistemolojiler yer almaktadır.

YASAL UYARI: Bu kitabı indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

16 Nisan 2023. Haftanın bültenine başlayalım. Dileyenler şuradaki müzik listesine göz atabilir.

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Sosyal Bilimler’in Gündemi

Hafta içinde, antropolog Franz Boas’ın kültürel görelilik teorisini ve onun disiplin üzerindeki etkisini ele alan bir makaleyi Türkçeye çevirdik. Gili Kliger’in Boston Review’daki makalesi esasen şu soruların cevabını arıyor: Boas’ın kültürel görelilik teorisi nedir ve neden önemlidir? Boas’ın öğrencilerinin çoğunun kadın olması, disiplinde nasıl bir değişim yarattı? Boas’ın bilimsel ırkçılık karşıtlığı, onun disiplinde nasıl bir etki yarattı ve günümüzde geçerliliği var mı? Bu soruların cevapları ve daha fazlası için Burak Yıldız’ın çevirisini okuyabilirsiniz.

Geçen hafta verdiğimiz kürtaj ile ilgili içerikten sonra bir anket yapmıştım, sonuçlarını paylaşayım:

Yüzde ellinin üzerinde koşulsuz yasallık çıkması yine de iyi. Bu konunun özellikle etik ve akademik düzlemde Türkçede yeteri kadar tartışılmadığını düşünüyorum. Bu anketi, kürtajı da kapsayacak şekilde daha çok ölüm ve etiği olarak adlandırabileceğimiz bir metnin son hazırlıklarını / editörlüğünü yaptığım şu dönemde, bu konuları oldukça kapsamlı tartışan bir kitabın habercisi olarak duyurmak isterim. Kitap bir aksilik olmazsa yarın matbaaya gidecek ve içeriğinden önümüzdeki bültende bahsedeceğimi, ilgilisi için biraz sabır!

Panoya Eklenenler

Kültür eti, çiftlik hayvanı olarak yetiştirilip kesilmek yerine bir biyoreaktörde kök hücrelerden yetiştirilen eti ifade etmek için kullanılan bir tabir. İtalya, geleneksel gıda ürünlerine yönelik tehditlere ilişkin endişeler nedeniyle böcek bazlı proteinlerle birlikte kültür etini de yasaklamayı düşünüyor. Önerilen yasa, yatırımcıları askıya alarak ve daha iyi fırsatlar aramak için yurtdışına giden İtalyan girişimcilerin geri dönüşünü yavaşlatarak sektörde bir tür gerilim yarattı. Kültür etinin yasaklanmasının çevre ve iklim değişikliği üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Hakem değerlendirmesinden geçmiş bilimsel araştırmalar, kültür etinin geleneksel sığır eti üretimine kıyasla %92’ye kadar daha az karbon gazı emisyonu yarattığını ve %90’a kadar daha az tarım arazisi kullanarak daha sürdürülebilir tarım uygulamaları için yer açtığını göstermektedir. Ayrıca su ihtiyacı da daha az olduğu için ekinler için daha fazla alan bırakıyor. İtalya kültür etini yasaklarsa, sürdürülebilir gıda kaynaklarına yönelik hayati önem taşıyan araştırmaları en hayati olduğu zamanda engelleme riskiyle karşı karşıya kalır. Ayrıca, kültür etinin yasaklanması alternatif protein kaynakları alanında İtalyan yenilikçiliğine zarar verebilir.

Akademik Dünyadan Gündemler

Xiangpeng Min ve Huaiyu Chen tarafından kaleme alınan makale, Antik Çin’de domuz kültünün yükselişini, çevre ve iklim değişiklikleri bağlamına özel atıfta bulunarak inceliyor. Yazarlar, Antik Çin’de doğanın gözlemlenmesinin Yin-yang ve Beş Faz kuramlarıyla ilişkilendirildiğini ve bunların daha sonra kehanet tekniklerine dahil edildiğini ileri sürmektedir. Bu tekniklerden biri, hayvan davranışlarını ve sağlığını gözlemleyerek hava değişikliklerini tahmin etmeyi içeriyordu. Hayvanlar ve hava durumu arasındaki yakın bağlantının gözlemlenmesi, hayvan kültü olarak adlandırılabilecek bir yaklaşım da dahil olmak üzere hayvanlara tapınmaya dönüşmüştür. Domuz, geleneksel Çin tarımında ve gündelik yaşamında özellikle önemli bir hayvandı ve gündelik yaşamda tüketilen birincil et kaynağı olarak hizmet ediyordu. Ancak, modern biyokimyasal ve genetik teknolojiler gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin çoğunda et endüstrisini neredeyse tamamen ele geçirdiği için, bu da Antik Çin ekoloji sorunları ile bilim ve teknolojiye dayalı modern problemler arasında büyük bir farka yol açmış.

Jonathan Gruber ve Eszter Hargittai makalelerinde, bilinçli İnternet kullanımı için algoritma becerilerinin önemini tartışmaktadır. İnsanların algoritma becerilerinin önemli ölçüde farklılık gösterdiğini ve bu süreçleri açıklamak için bireysel kuramlar geliştirdiklerini vurgulayan yazarlara göre söz konusu çalışmaları, insanların kullandıkları çevrimiçi sistem ve hizmetlerin algoritmaların kendileri hakkında bildiği kişisel verilerden nasıl etkilenebileceğini ne ölçüde anladıklarını ve kullanıcıların bu anlayışa dayalı olarak davranışlarını değiştirip değiştirmediklerini araştırmaktadır. Makalede ayrıca, internet becerilerine ilişkin mevcut literatürün, insanların bilgi bulma, kaynak ve mesaj güvenilirliğini değerlendirme ve internet kullanımından yararlanma becerisinde eşitsizliklere yol açan gizlilik konularını anlama konusunda farklı becerilere sahip olduğunu ortaya koyduğuna değinilmektedir. Son olarak, kullanıcıların kişisel verilerinin toplanmasını evrensel olarak kontrol etmelerine ve farklı platformlar ve web sitelerindeki algoritmik süreçleri etkilemelerine olanak tanıyacak kapsamlı bir yaklaşımı kaçırdıkları belirtilmektedir.

Ofer Israeli, ABD’nin 2003 yılında Irak’ı işgali ile IŞİD'in yükselişi arasındaki dolaylı bağlantıyı inceleyen bir çalışmayı sunmaktadır. Çalışma, ABD’nin Irak’ı işgalinin birkaç yıl sonrasında ortadoğuda olumsuz yan etkileri olan bir tür türev etkisi yarattığını savunmaktadır. Değişim için gerekli olgunluğa erişme süreci; Saddam Hüseyin’in iktidardan uzaklaştırılmasını, Irak ordusunun dağıtılmasını, ülkenin ve bölgenin kargaşa içine sokulmasını içeriyordu. Buna ek olarak, El-Bağdadi’nin Bucca Kampı’ndan serbest bırakılması ve daha sonra IŞİD’e katılan Suriyeli muhalif savaşçıların eğitilmesi gibi diğer bazı faktörler de IŞİD’in yükselişine katkıda bulunmuştur. Genel olarak bu çalışma, dış politika olaylarının nasıl uzun vadeli sonuçlar doğurabileceğine ve bölgesel istikrarı nasıl etkileyebileceğine ışık tutmaktadır.

Türkiye Notları

Feyda Sayan-Cengiz, “Erkekliği Yeniden Yüceltin” [Make Masculinity Great Again] kavramını ve bu kavramın Türkiye’de evlilik ve neo-muhafazakârlık ile ilişkisini incelediği makalesinde, Türkiye’nin İslami yönelimli kişisel gelişim söyleminde “erkekliği yeniden yüceltin” ifadesinin önemi ne olduğu, evlilik kavramının Türkiye’deki yeni muhafazakârlıkla nasıl kesiştiği ve bu söylemin Türk toplumundaki toplumsal cinsiyet rolleri ve ilişkileri üzerindeki etkileri neler olduğu sorularına odaklanıyor. “Erkekliği yeniden yüceltin” ifadesi, Türkiye’nin İslami yönelimli kendi kendine yardım söyleminde, günümüz Türkiye’sinde toplumsal cinsiyet ilişkilerine dair neo-muhafazakâr bir anlayışın hegemonize edilmesiyle ilişkili olması bakımından önemli. Yazarın çalışması, sosyal medyadaki İslami kendi kendine yardım yazarlarının ve terapistlerinin, evlilikteki geleneksel cinsiyetçi güç ilişkilerini doğallaştıran, hayali bir ideal erkekliği yücelten ve kadınları evlilikteki sorunları “iyileştirmekten” sorumlu kılan evlilik tavsiyelerini nasıl sunduğunu araştırıyor.

Aşağıdaki cümleler 2023 Türkiye genel seçimleri ve Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimine katılacak bir partinin programından:

• “Kadınlarla ilgili düzenlemeler yapılırken inanç ve toplumsal değerler göz önünde tutulmalıdır. Kadının fıtratına uygun işlerde istihdamına dikkat edilmelidir.”

• “Toplumun ve neslin selameti için, suç olmaktan çıkarılan zina, yeniden suç olarak tanımlanmalıdır.”

• “İmam nikâhı suç olmaktan çıkarılmalı, bu nikâh şekline resmi statü kazandırılmalıdır.”

• “Hiç kimse maliki olduğu bir şeyi imha ve israf etme hürriyetine sahip değildir.”

• “Medreseler iyileştirilmeli, asli fonksiyonlarına kavuşturulmalı ve medreselerde verilen icazetlere resmi statü tanınmalıdır.”

• “Sorun yaşayıp boşanma seviyesine gelmiş eşler arasında sulhu sağlamak için arabuluculuk yapacak sivil toplum kuruluşlarına veya şahıslara imkân verilmelidir. Bu girişimler devletçe teşvik edilerek boşanma oranı düşürülmeli, toplumun aile yapısı korunmalıdır.”

Haftanın E-Kitabı

Democracy’s Children: Intellectuals and the Rise of Cultural Politics
[Demokrasinin Çocukları: Entelektüeller ve Kültürel Politikanın Yükselişi]
John McGowan
Cornell University Press, 2018 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Amerikalı entelektüeller siyasi ve sosyal hedeflerine nasıl ulaşmaya çalışıyor? Değişim umutlarını hangi araçlarla dile getiriyorlar? John McGowan, zamanlarının siyasetini ve kültürünü şekillendirmeye çalışan çağdaş hümanist entelektüellerin hedeflerini ve stratejilerini belirlemeye çalışıyor. McGowan entelektüel faaliyet alanlarını (akademik yayınlar, profesyonel konferanslar, sınıf ve üniversite) dolaşıyor ve akademi dışında değişimi etkilemek için bu tür kurumsal bağlamlarda çalışmanın risklerini değerlendiriyor. Demokrasinin Çocukları, mevcut entelektüel pratikleri üreten tarihsel yörüngeyi ele alıyor. McGowan, 1800’den bu yana “kültür”ün artan prestijini demokrasinin büyümesi ve modernite saplantısıyla ilişkilendiriyor ve entelektüellerin nasıl kültürün hem koruyucusu hem de yaratıcısı haline geldiğini araştırıyor. Kültürün ilgisizliği korkusu ile her şeye kadir olma hayalleri arasında kalan entelektüeller, geniş kapsamlı toplumsal dönüşümleri hedefleyen bir kültür politikası izliyor. McGowan, iyi ya da kötü, beşeri bilimlerin artık kültüre ve üniversiteye bağlı olduğunu söylüyor. Bu ortaklığa eşlik eden fırsatlar ve hayal kırıklıkları, çağdaş demokratik toplumların daha büyük başarıları ve başarısızlıklarıyla yankılanıyor. McGowan’ın bu makaleler derlemesindeki amacı, bir demokraside entelektüellerin hangi koşullar altında çalıştığını ortaya koymak ve aynı zamanda demokratik idealleri ilerleten entelektüel faaliyetleri teşvik etmektir.

YASAL UYARI: Bu kitabı indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

9 Nisan 2023. Haftanın bültenine başlayalım.

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Sosyal Bilimler’in Gündemi

Bültenin düzenli takipçileri konudan haberdar; geçen hafta üç anket yaptım. İlk niyetim bültendeki bazı bölümleri çıkarmaktı ve gözüme kestirdiğim gastronomiydi, o kesin çıkmalıydı ya da form değiştirmeliydi, ikinci de film ve müzikti. Bunun teyidi için şu soruyu sordum:

“Bülten’de hangi bölümlere ağırlık verilmesini istersiniz?”

Panoya Eklenenler: %28, Akademik Dünyadan Gündemler: %33, Kitap: %25, Sinema: %11, Müzik: %3.

Sonuçların beni teyit etmesi güzel. Sinema ve müzik bölümü kalktı, gastronomi “Panoya Eklenenler” bölümüne dahil edebildiğim ölçüde arada bir gözükecek.

İkinci soru: “Bu bültenin daha kapsamlı bir hâli için aylık olarak cüzi miktarda ve TL bazında bir ödeme yapmayı düşünür müsünüz?”

Evet: %33, Emin Değilim: %40, Hayır: %27.

Tam Türkiye tablosu! Kararsızları dağıttığımızda sonucun ne olacağını artık Bekir Ağırdır söyler. Türkiye’de dijital yayıncılıkta özellikle metin odaklı mecralara okurun / kullanıcının bütçe ayırması neredeyse imkânsız gibi. YouTube’da bir kanala “katıl” butonuyla abone olmaktan veya Netflix aboneliğinden bahsetmiyorum. Aktif olarak aboneliğimi sürdürdüğüm (TL bazında devasa rakamlara ulaşan çünkü dolar ve sterlin ile abonelik) mecraları düşünüyorum, içeriği okumak için milyonlarca insan bir şekilde ödeme yapıyor. Bu bir yerde zorunluluk. Bu tip yayıncılıkların devamı için böylesi bir “özveri” şart. Türkiye’de, yurtdışındaki takip ettiğim mecraların kalibresinde -kendi niş alanında- dijital yayıncılık yapan elbette çok çok az kişi var ama ülkedeki herhangi bir gazeteye ya da bloga aylık ödeme yapan da çok az. Bu kültür bizde pek yerleşecek gibi değil. Yabancı dilde yayıncılık daha cazip geliyor. Yok, döviz kazanmaktan dolayı değil, sorumluluğunu alabilen okur daha çok olduğu için. Bu fikir kitap yayıncılığında da geçerli.

Üçüncü soru: “Türkiye gündemi odaklı bu e-bültene…”

Abone Olurum: %88, Abone Olmam: %12

Buradaki niyetim, özellikle yaklaşan seçimler ve sonrasındaki Türkiye’ye dair temel bazı meselerin fikri takibi ve yankı odalarında yaşayan okurlar için bulundukları o odalardan başını dışarıya çıkarabilme cesareti göstermesine vesile olacak birtakım içeriklerin ön plana çıkarılmasıydı. Fakat sonra düşündüm ki, Türkiye gündeminden uzak kalabildiğim müddetçe bir şeyler yapabiliyorum — mesela bu bülten veya Sosyal Bilimler’deki içerikler ya da kitap işleri. Dolayısıyla bir kararsızlık hâli var. Bakalım. Hiç olmadı, bazı bültenlere “Türkiye Notları” başlığı ekleyerek devam ederim.

Panoya Eklenenler

Teksas’ta bir yargıç, FDA’nin ilaçlı kürtaj tedavisinde kullanılan mifepriston ilacına verdiği onayı geçici olarak durdurdu. Yargıç, hapın iddia edilen yan etkilerine atıfta bulunarak FDA’yi kısıtlamaları gevşettiği için eleştirdi. Karar, mifepristonun güvenli ve etkili olduğu ve FDA’nin bu ilacı dağıtmaya devam etmesine izin verilmesi gerektiği yönünde karar veren Washington eyaletindeki bir federal yargıcın kararıyla tam bir tezat oluşturuyor. Kürtaj hakları aktivistleri, daha az etkili ve daha acı verici olsa da, ilaçla kürtaj için başka tedavi yöntemlerinin de bulunduğuna dikkat çekiyor. Washington Post’tan Monica Hesse, mifepristonun yasaklanmasının, kürtaj yaptırmak isteyenlerin haysiyet ve tesellilerini ortadan kaldıracağını ve hamileliğini sonlandırmaya çalışan bir kişinin bunu bir nebze olsun mahremiyet içerisinde veya saygı çerçevesinde yapabilmesi beklentisinin ortadan kalkması anlamına geleceğini söylüyor. Türkiye’deki durum ise bu denli açıktan ilerlemiyor. DW Türkçe’den Burcu Karakaş’ın haberine göre; Türkiye’de kürtaj 10 haftaya kadar ve annenin sağlığının risk altında olduğu durumlarda 20 haftaya kadar yasal olsa da, birçok hastane bu hizmeti vermeyi reddediyor. Aslında yasal ama fiilen yasak. Bazı durumlarda hastaneler kürtajdan vazgeçirmek adına baskıya maruz kalıyor. Özel klinikler bu hizmeti yüksek bedellerle sunmakta, bu da düşük gelirli kadınların bu hizmete erişimini zorlaştırmaktadır. İstenmeyen gebelikleri önlemek için doğum kontrol yöntemlerine daha iyi erişim ve aile planlaması konusunda eğitim ihtiyacı açık ve nüfusun artırılmasına yönelik siyasi baskı, kürtaj hizmetlerine erişimin önündeki engellere katkıda bulunabilir. İşte bir anket:

*Örneğin tecavüz, ensest, annenin sağlığı.

**Hamileliğin ilk üç ayında yasal, ancak sonraki aşamalarda yasadışı

Akademik Dünyadan Gündemler

Marella Bodur Ün’ün makalesi, Türkiye’de kadına yönelik şiddete ilişkin küresel normun son otuz yıldaki alımlanışını ele almaktadır. Çalışmada, Türkiye’deki sivil toplum aktörleri tarafından benimsenen kadına yönelik şiddet karşıtı küresel norma yönelik üç farklı yaklaşım tespit edilmektedir: benimseme/uyma, itiraz etme ve reddetme. Çalışma, kadına yönelik şiddet karşıtı küresel normun yerel bağlamlarda önemli bir dirençle karşılaştığını göstermekte ve küresel norm yayılımına yerel tepkileri şartlandıran yerel normatif yapıların önemini vurgulamaktadır. Çalışmaya göre, bağımsız kadın örgütleri aile kurumunu her türlü şiddetin gerçekleştiği bir alan olarak tanımlarken, hükümet yanlısı muhafazakâr kadın örgütlerinin “toplumsal cinsiyet” kavramını İslami normatif sistemle eşleştirmek için yeniden şekillendirip/eğip bükmektedir ve kadına yönelik şiddeti toplumsal cinsiyet açısından nötr terimlerle kurgulayıp, bu şiddeti özel alanda bir insan hakları ihlâli olarak gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu çalışmaya göre, kadına yönelik şiddeti bir topluluk olarak kadınları orantısız biçimde etkileyen toplumsal cinsiyete dayalı bir şiddet olarak gören kadına yönelik şiddet karşıtı normun dönüştürücü içeriği, normun ulusal bağlamlara tercüme edilmesi sürecinde kaybolabilmekte veya devletlerin norma uymamasına yol açabilmektedir.

Ritüelin etkinliği önemli bir antropolojik meseledir. Francesco Della Costa makalesinde, antropologların böyle bir konuya getirdikleri kimi açıklamaları sorguluyor ve metafor olarak ritüelin özgün bir kuramlaştırmasını formüle etmeye çalışıyor. Önerilen hipotez iki ilham verici kavrama dayanmaktadır: Ernesto De Martino'nun ritüelin ana tekniği olarak “tarihsizleştirme” fikri ve Bruce Kapferer’in ritüele uygun dinamik boyutu bağlamında “virtüellik.” Bu teorik temellere ve doğrudan etnografik deneyime dayanarak ve ritüeli bir sembolden ziyade bir pratik olarak düşünerek, onu gerçekliği temsil etmeyen ancak onun üzerinde etkili olan özel bir metaforlaştırma pratiği olarak görmeyi öneriyor.

Liberal uluslararası düzenin hâlihazırdaki devlet merkezci, militarist ve sermaye güdümlü modeli, Antroposen’de karşılaşılan küresel çevresel tehditlerin ele alınması için gereken tedbirlerle uyumlu değil. Ancak Dahlia Simangan makalesinde, insan güvenliğine, küresel silahsızlanmaya ve alternatif ekonomik modellere öncelik veren yeniden yapılandırılmış veya gözden geçirilmiş bir yaklaşım aracılığıyla mevcut düzen içinde bu zorluklara etkili cevaplar bulunabileceğini öne sürmektedir. Barış ve hayatta kalma arayışlarını bir araya getirerek, demokrasi, insan hakları ve açık ekonomi gibi liberal değerler güncelleştirilebilir ve Antroposene daha uygun hâle getirilebilir. Ulusal hükümetler, ulus-altı kuruluşlar ve yerel topluluklar da Antroposen’de yaşamaya yönelik daha kapsayıcı ve eşitlikçi bir yaklaşım oluşturmak için küresel eylem ve yerel kapasite arasında köprü kurmada rol oynamalıdır.

Haftanın E-Kitabı

Data Feminism
[Veri Feminizmi]
Catherine D’Ignazio ve Lauren F. Klein
MIT Press, 2020 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Günümüzde veri bilimi bir güç biçimidir. Adaletsizliği ortaya çıkarmak, sağlıklı yaşam sonuçlarını iyileştirmek ve hükümetleri devirmek için kullanılmaktadır. Ancak aynı zamanda ayrımcılık yapmak, polisi harekete geçirmek ve gözetlemek için de kullanılmaktadır. Bir yandan iyiye, diğer yandan da zarara yönelik bu potansiyel, şu soruyu sormayı gerekli kılıyor: Kimin tarafından yürütülen veri bilimi? Veri bilimi kimin için? Veri bilimi kimin çıkarlarını gözetiyor? Büyük veri ve veri bilimi etrafındaki anlatılar çoğunlukla beyaz, erkek ve tekno-kahramanlara özgüdür. Catherine D’Ignazio ve Lauren Klein, Veri Feminizmi’nde veri bilimi ve veri etiği hakkında yeni bir düşünme biçimi sunuyor — kesişimsel feminist düşünceden beslenen bir düşünme biçimi. Veri feminizmini uygulamalı olarak gösteren D’Ignazio ve Klein, erkek/kadın ikiliğine meydan okumanın diğer hiyerarşik (ve ampirik olarak yanlış) sınıflandırma sistemlerine meydan okumaya nasıl yardımcı olabileceğini gösteriyor. Örneğin, bir duygunun anlaşılmasının etkili veri görselleştirme hakkındaki fikirlerimizi nasıl genişletebileceğini ve görünmez emek kavramının otomatik sistemlerimizin gerektirdiği önemli insan çabalarını nasıl ortaya çıkarabileceğini açıklıyorlar. Ve verilerin neden asla ve asla “kendi adına konuşmadığı”nı gösteriyor.

YASAL UYARI: Bu kitabı indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

— Çorak Ülke, Çev. Suphi Aytimur, Adam Yayınları, 1990.

Bültenin sonunda bir dizi kısa anket var, katılırsanız memnun olurum. Haydi başlayalım.

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Panoya Eklenenler

Hayat garip. Milano’da yaşayan gazeteci Anna Momigliano’nun yazısından öğreniyoruz ki; Dante Alighieri, İtalya’nın yeniden dirilen aşırı sağı için merkezi bir figür hâline gelmiş. Kökleri İtalya’nın faşist geçmişine dayanan bir partiye liderlik eden Başbakan Giorgia Meloni, Dante’yi koruyucu aziz olarak benimsemiş ve ondan “otantik İtalyan, otantik Hıristiyan” Kültür Bakanı Gennaro Sangiuliano ise “ülkemizdeki sağcı düşüncenin kurucusu” olarak bahsetmiş. Dante’nin aşırı sağ tarafından yüceltilmesi, ilk faşistlerin ulusal kimliğin bir sembolü, otoriter yönetimin bir kâhini ve gerici eğilimleri olan siyasi ve toplumcu bir yazar olarak gördükleri şaire olan takıntılarına kadar uzanmaktaymış. Dante’nin bu şekilde sahiplenilmesi 1921 yılında, üç bin faşist milis üyesinin “Ravenna yürüyüşü” sırasında Dante’nin mezarını işgal etmesiyle başlamış. Mussolini hükümeti daha sonra İlahî Komedya'yı okullarda zorunlu hale getirmiş ve eseri Yahudilere yönelik zulmü meşrulaştırmak için kullanmış. Dante aşırı sağ tarafından benimsenmiş olsa da, bilim insanları bunun şairin kendisiyle ilgili gerçeklerden ziyade bir tür yansıtma / yönlendirme meselesi olduğunu savunuyor. Onlara göre Dante’nin eşcinsellik ve antisemitizm gibi konulardaki görüşleri kendi dönemi için ilericiydi ve siyasi yazıları modern totaliter ideolojilerle eşleştirilemez. Bununla birlikte, aşırı sağın sembollere olan ihtiyacı, gerçek bir kültürel projenin yokluğunu telafi etmek için Dante’nin sürekli olarak sahiplenilmesine yol açmış.

Sembollere ihtiyaç, kültürel iktidarı kuramamak, bunun telafisi için bir takım edebiyatçılara sarılmak. Tanıdık gelmedi mi?

Uzun aradan sonra Gibi başladı, özlemişiz. Şairin “kimselerin vakti yok / durup ince şeyleri anlamaya” demesi gibi, zaten nadiren gördüğümüz inceliklere bir yenisi daha eklenince sahiden mutlu oluyoruz. S04B01’den kısa bir videoyu buraya bırakırken bölüme dair yorumlarımı dile getirmeliyim. Ve elbette bölümü izledikten sonra okumanızı tavsiye ederim.

Bir girdabın eşiğinde debelenen insan, esaslı mutluluklardan belli belirsiz anksiyete hâllerine yol alırken, narsisizmin derin sularında öz saygısını kaybeden ve adım adım varlığını yitirir. “Anlatılan senin hikâyen,” diyenler çıkabilir ama en çok da uzunca bir süredir maruz kaldığın hikâyedir. Şişirilmiş özdeğer duygusunun yanı başında aşırı güvenin hüküm sürdüğü, basit olaylar karşısında dahi potansiyel sonuçları düşünmeksizin riskli kararlar almanın kaçınılmaz olduğu sahneler silsilesi gözler önüne serilir. İnsan ki; etrafında dalkavukların fısıldadığı övgülerle, en küçük sitemlere dahi karşı çıkamaz, iradesini yitirir ve kendini yönetemez hâle gelir. Yalnızca kendi ihtiyaç ve arzularıyla yoğrulmuş böylesi insan, şüphesiz başarısızlığı da kabullenemez ve yaşadıklarından çıkaracak bir ders de bulamaz. Böylece, hayatın akışına uyum sağlayamaz ve içinde bulunduğu fanusu daha da izole eder. Artık girdabın dibi görünmektedir. İşin trajik yanı, İlkkan’ın hayatında gerçeklerle yüzleşmesine yardımcı olabilecek, onu aydınlığa kavuşturabilecek dostları vardır ve bu sayede bir kurtuluş umudu doğar. Gelgelelim acaba, kabuslarımızın son bulmasını sağlayacak, başımızdaki en övüleni uyandıracak, dost görünümlü kurtarıcılar bir gün ortaya çıkacak mıdır? Bu soru, karanlık bir koridorda kaybolan umutlarımızın ardından sürüklenirken, geleceğin belirsizliğine karışarak – çoğu kez - cevapsız kalır.

Akademik Dünyadan Gündemler

Son yıllarda Türk dış politikası belirgin bir şekilde militarizasyona doğru kaymıştır. Ülke önde gelen bir silah ihracatçısı hâline gelmiş, hem bölgesel hem de uluslararası alanda askeri üsler kurmuş ve Suriye ve Libya’daki çatışmalara aktif olarak katılmıştır. Akademik araştırmacılar, Türkiye’nin dış politikasındaki bu artan askeri atılganlığın olası açıklamaları olarak kimlik ve uluslararası sistem teorilerine işaret etmiştir. Ancak Kansas Eyalet Üniversitesi, Siyaset Bilimi Bölümü’nden Sabri Çiftçi’nin çalışması, itici bir güç olarak iç ekonomiye odaklanarak alternatif bir bakış açısı sunmaktadır. Ulusal zenginlik, gelişen savunma sanayi ve muhafazakâr burjuvazi ile siyasal İslamcılar arasındaki koalisyon gibi faktörlerin dış politikadaki bu değişimin arkasındaki başlıca katalizörler olduğu ileri sürülmektedir. Türkiye'nin ekonomik gelişimi ve savunma sanayisinin ekonomik ve bürokratik kollarının tarihsel yörüngeleri incelendiğinde, iş dünyası ve siyaset arasındaki karmaşık etkileşimlerin yanı sıra savunma sanayi şirketlerinin ticari çıkarlarının da askeri atılganlığı teşvik etmede etkili olduğu ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla bu iç ekonomi çerçevesi, kimlik ve uluslararası sistem teorilerinden elde edilen kavrayışları tamamlamakta ve Türk dış politikasının son dönemdeki militarizasyonunu anlamamıza önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır.

Makalenin sonuç bölümünden bir pasaj:

Türk savunma sanayinin gelişimi, gücünü kârlı çatışmalar başlatmak için kullanan tam ölçekli bir askeri-endüstriyel kompleksin varlığına işaret etmek zorunda değildir. Suriye’deki askeri operasyonların yalnızca savunma sanayi şirketlerinin ticari çıkarlarından kaynaklandığını kesin bir şekilde iddia edemeyiz. Bununla birlikte, ulusal servetin genişlemesi ve özel bir iş dünyası-hükümet ilişkileri kümelenmesi, dış politika kararlarında ekonomik çıkarların ağırlığını arttırmıştır. Farklı coğrafyalarda askeri yeteneklerin sergilenmesi, İslamlaştırma ya da eski Osmanlı topraklarını genişletilmiş bir Türk devletine katma arzusundan çok, Türk savunma ürünlerinin ticari çıkarları ve pazar genişlemesiyle ilgilidir. Aksi takdirde, Türkiye insansız hava araçlarını Polonya ve Ukrayna’ya satmaz ya da çoğu muhtemelen Osmanlı, İslam ve Türk kimlikleriyle ilgili jeopolitik tahayyüllerin dışında kalan Avrupa ve çok sayıda Afrika ülkesine pazarlamaya çalışmazdı.

Batı Avrupa’da sağ popülistlerin yükselişi sıklıkla öfkeyi kışkırtmak için sosyal medya olanaklarından yararlanma kapasiteleri ile ilişkilendirilmiştir. Mevcut araştırmalar popülist sağın çevrimiçi iletişiminin duygusal yönünü incelemiş olsa da, “öfke tetikleyici iletişim” olarak adlandırılan şeyin harekete geçirici etkinliğine ilişkin ampirik kanıtlar yetersiz kalmaktadır. King’s College’dan Paolo Gerbaudo ve meslektaşları makalelerinde, 2019 Avrupa Birliği seçim kampanyası sırasında İtalya, Fransa, İspanya ve Almanya’daki sağ popülistlerin Facebook sayfalarının istatistiksel ve konu analizini yaparak bu konuyu araştırmaktadır. Bulgular, (a) Facebook’taki sağ popülistlerin siyasi rakiplerine kıyasla gönderi başına önemli ölçüde daha fazla “Öfkeli” tepki aldığını; (b) Öfkeli tepki sayısı ile bir gönderinin paylaşılma sayısı arasında pozitif ve anlamlı bir korelasyon olduğunu; ve (c) Öfkeli tepkiler ve paylaşımların göç ve güvenlikle ilgili gönderilerde orantısız bir şekilde görüldüğünü, ancak öfke odaklı harekete geçirmenin bu konuların ötesine geçtiğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar sosyal medya, duygusal iletişim ve popülizme ilişkin akademik anlayışı geliştirmekte ve negatif kampanyaların harekete geçirici etkinliğine dair içgörüler sağlamaktadır. Makale, özellikle göç ve güvenlik gibi tartışmalı konularda halkın öfkesini kışkırtmanın, insanların motivasyon gücünü artırdığı ve sosyal ağlarda paylaşım gibi yüksek eşikli etkileşimleri tetiklediği için etkili bir taktik olduğu fikrinin altını çiziyor. Bu etkileşimler de siyasi mesajların yayılmasında viralliğe ulaşmak için kritik öneme sahiptir.

Türkiye’de bu yöntemi kullanan parti ve ittifaklar malûm. Dijital platformlardaki “etkin” olma durumunun sahaya o denli yansımadığı imza toplama aşamalarında az çok anlaşıldı. Yine de bu etkinliğin nelere yol açacağını önümüzdeki seçim süreci gösterecektir.

Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu’ndan Medikal Antropolog Simon Cohn ve meslektaşlarının kaleme aldıkları makale, tıp uzmanlarının yaşamlarının sonuna yaklaşan bireylere nasıl baktıklarına ve ölüm deneyimini hafifletmek için çeşitli teknolojilerin artan kullanımına odaklanmaktadır. Hastaların iyileşemeyeceği kabul edildiğinden, biyomedikal uygulamaların çoğunun altında yatan yaşamı korumaya yönelik baskın değer, yaşamın son aşamalarını mümkün olduğunca tatminkâr ve anlamlı kılmaya yönelik bir taahhütle yan yana getirilmektedir. Yazarlar, Londra’nın merkezindeki palyatif bakım etnografisinden örnek vakalara dayanarak, bu karşıt önceliklerin farklı hasta algılarını nasıl inşa ettiğini incelemektedir. Makale, iki farklı uygulama alanı ortaya koymaktadır: Birincisi insan yaşamına yönelik bakıma odaklanırken, ikincisi hastaların daha geniş bir dünya ile sosyal bağlantılarını destekleyen ve sürdüren bir kişilik kavramını benimsemektedir. Bu kavramlar hastanın farklı sınırlarını çizer ve sağlık personeli, hastalar ve ilgili diğer kişiler için en uygun hareket tarzının belirlenmesine yardımcı olabilir. Verilen örnekler, bu iki repertuarın yaşam sonu bakımı sırasında gerilim içinde ortaya çıkabilmelerine rağmen, asla tamamen çelişkili olmadıklarını göstermektedir. Yazarlar, çağdaş posthuman ve insandan-daha-fazlası tartışmalarına eşlik etmesi için kişisellik kavramının yeniden vurgulanmasını savunmakta, böylece yalnızca maddeselliğe odaklanmanın ötesine geçen “daha-fazlası” yönünün dikkate alınmasına olanak tanımaktadır.

Haftanın E-Kitabı

Dostoevsky at 200: The Novel in Modernity
[Dostoyevski 200 Yaşında: Modernitede Roman]
Editör: Katherine Bowers & Kate Holland
University of Toronto Press, 2021 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Dostoyevski’nin doğumunun 200. yılını anan Dostoevsky at 200, yazarın sanatını -özellikle de deneyim ve biçimsel temsil arasındaki gerilimi- ana izlek olarak ele alıyor. Dostoyevski’nin eserlerine yönelik pek çok eleştirel yaklaşım tinsel ve felsefi ikilemlerle ilgilenirken, bu kitap Dostoyevski’yi ve romanı çok çeşitli açılardan incelemek için tasarım ve anlatı sorunlarına odaklanıyor. Kitaba katkıda bulunanlar, Dostoyevski’nin anlatı, olay örgüsü, tür, karakterizasyon ve romanın kendisine ilişkin biçimsel tercihlerini modernite içinde konumlandırıyor ve modernite deneyiminin Dostoyevski’nin biçimle özel olarak ilgilenmesine nasıl yol açtığını ele alıyor. Dostoyevski araştırmalarında yeni yönelimler üzerinde çalışan genç araştırmacılar için bir forum olarak tasarlanan bu kitap, anlatı ve türün Dostoyevski’nin eserlerini nasıl şekillendirdiğini ve modernliğin temsil edilme biçimini nasıl etkilediğini soruyor. Yalnızca Rus edebiyatı okurlarının ve araştırmacılarının değil, daha geniş anlamda roman türünü merak edenlerin de ilgisini çekecek olan kitap, Dostoyevski’nin bir biçim olarak romana katkısı sorusuna yaklaşımıyla ufuk açıcıdır.

YASAL UYARI: Bu kitabı indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Sosyal Bilimler Sinema

DİKKAT SPOİLER İÇERİR

Moonstruck, Brooklyn’de yaşayan ve erkek arkadaşı Johnny ile evlenmek üzere olan Loretta’nın hikâyesini anlatan, 1987 yapımı bir romantik komedi filmi. Johnny ölmek üzere olan annesini ziyaret etmek için şehirden ayrılmak zorunda kalınca, Loretta, Johnny’nin arasının açık olduğu küçük kardeşi Ronny’yi düğüne davet etmekle görevlendirilir. Bu durumu aşk, aile ve İtalyan-Amerikan kültürü temalarını işleyen fırtınalı bir romantizm izler. Film, esprili senaryosu, birinci sınıf performansları, güzel müzikleri ve kültürel geleneklerin otantik tasviriyle tanınıyor.

Sosyal Bilimler Gastronomi

Bu haftaki durak İran mutfağından; Khoresh-e-Fesenjan: Nar pekmezi, ceviz ve tavuk ya da ördekle yapılan geleneksel bir İran yahnisi. Sos yoğun ve keskin olup nar pekmezinden gelen hafif tatlı bir tada sahiptir. Genellikle basmati pirinci üzerinde servis edilir ve nar taneleri ile süslenir. Bunun yanına da zengin ve meyvemsi tadıyla bilinen şiraz üzümünden yapılan popüler bir İran şarabı olarak Şiraz Kırmızı Şarabı. Şaraptaki tanenler Khoresh-e-Fesenjan’ın yoğunluğunu kesmeye yardımcı olurken, şarabın meyvemsiliği yemeğin şekerli tadını tamamlayacaktır.

Anket

Bülten işi kolay değil, bazı bölümlerine ağırlık vermek bazılarını da yer yer geri plana çekmek gibi bir niyetim var. Zaten en başından beri bülteni takip edenler özellikle sinema ve müzik kısmını yer vermediğimi veya kitap kısmını es geçtiğimi görecektir. Şimdi bir soru:

İkinci bir anket:

Ve son olarak bu bültenin üslup ve yöntemini koruyacak nitelikte fakat yalnızca Türkiye gündemini odağına alan ayrı bir e-bülten yayımlanırsa;

Sosyal Bilimler Çevirmenlik Başvurusu

Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Talha Dereci, Genel Yayın Yönetmeni

Sosyal Bilimler'in Gündemi

Bu hafta bir tane açık ders videosu paylaştık:

• Prof. Robert Wyman’ın Yale Üniversitesi’nde verdiği 24 dersten oluşan “Nüfus Artışının Küresel Sorunları” dersi.

Diğer açık dersleri de içeren Açık Ders kategorimizi buradan inceleyebilirsiniz.

Panoya Eklenenler

Yeni bir araştırma, aynı kamusal alanların insanlarda farklı duygusal tepkilere yol açabildiğini, kadın ve erkeklerin tepkilerinin birbirinden farklı olabileceğini ortaya koymuş. Duyguları ölçmek için eskiden klasik anketler kullanılırdı, ancak artık tıbbi cihazların giderek daha mikro boyutlara ulaşması sayesinde insanların duygularını ölçen aletlerle sokakta dolaşılabiliniyor. İspanya’nın Lleida kentinin tarihi merkezinde yürütülen çalışmaya göre, kalp atış hızındaki değişiklikler, insan gruplarının kamusal alanı nasıl deneyimledikleri konusunda önemli farklılıklar ortaya koyuyor. Çalışma, kadınların erkeklerden %17,34 daha fazla stres yaşadığını, dar yaya sokaklarının kadınlar için, parkların ise erkekler için endişe yarattığını gösterdi. Bu bilgiler ışığında şehirler, nüfusun ruh sağlığı ve refahını dikkate alan kamusal alanlar şeklinde tasarlanabilir. Tabi bunlar bir yerde lüks hamleler, kabul edelim, en azından buralar için. Bizim uğraşmamız gereken mevzular belli.

Yeni bir Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporu, her neslin daha sıcak bir dünya deneyimlediğini ve gelecek nesillerin daha da fazla ısınmayla karşı karşıya kalacağını vurguluyor. Rapor, ısınmanın boyutunun bugünden alınacak politika ve önlemlere bağlı olarak değiştirilebileceğini belirtiyor. Şu anda uygulanan politikalar 2100 yılına kadar küresel sıcaklıklarda 3.2 derecelik bir artışa neden olacakmış. Çalışma, hızlı küresel ısınmanın; popülasyonun azalması, neslin tükenmesi, sıcak çarpması riskinin artması ve mahsul ve balıkçılık üretiminin azalması gibi sonuçlarını anahatlarıyla ortaya koyuyor. Bazı bölgeler şimdiden iki derece ısınmış durumda ve dünyanın en yoksul ülkeleri artan sıcaklıkların yükünü taşıyor. Uzmanlar, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve ısınmanın toplumların uyum sağlayabileceği seviyelerle sınırlandırılması için mevcut iklim taahhütlerinin yerine getirilmesi için derhal harekete geçilmesi çağrısında bulunuyor.

Akademik Dünyadan Gündemler

Brunel Üniversitesi’nden John Michael Roberts ve Leeds Beckett Üniversitesi’nden Joseph Ibrahim’i ortaklaşa kaleme aldığı makalede, Açık Marksizm’in kapitalist topluma ve emeğin akışkan doğasına bakışını incelemekte ve sosyal sınıfın statik sosyolojik kavramlarının emek ve sermaye arasındaki antagonistik ilişkiyi tam olarak kavrayamadığını savunmaktadır. Yazarlar, toplumsal sınıfın daha karmaşık bir açıklamasının mümkün olduğunu öne sürmekte ve bu perspektifi, sınıf ve toplumsal ve siyasi hareketlere ilişkin Açık Marksist açıklamaları eleştirmek için kullanmaktadır. Gramsciyan analize dayanan makale, Açık Marksizmin çağdaş toplumsal ve siyasal hareketlerin sınıfsal doğasına ilişkin daha sağlam bir anlayış geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Institut Barcelona d’Estudis Internacionals’tan Hani Anouti’nin makalesi, özellikle Hafız Esad döneminde Suriye’deki Hristiyan azınlıkların maruz kaldığı siyasi ayrımcılık ve dışlanmaya dikkat çekiyor. Çalışma, Arap bölgesindeki dini azınlıklara yönelik ayrımcılığı anlamak için 1950’den Esad dönemine kadar siyasi rejimi ve devletin sekülerleşmesini analiz ediyor. Sömürgecilikten sonra yeni devlet anayasaları tüm vatandaşlar için eşitliği ifade etse de, özellikle Suriye’de azınlıklara karşı ayrımcılık devam etmiş. İç savaştan önce Hıristiyanlar Suriye nüfusunun %10’unu oluştururken savaş, göç ve güvensizlik nedeniyle sayıları tahmini olarak %4,93'e düşmüş.

Aarhus Üniversitesi’nden Carsten Stage’in kaleme aldığı makale, kronik rahatsızlıkları olan kişilerin gündelik yaşamlarında utancın oynadığı role odaklanıyor. Araştırma, kronik rahatsızlıkları olan kişilerin yaşadıkları utanca ilişkin hikâyelerin sosyal medyada kitlesel olarak paylaşılmasını içeriyor ve bulgular, her 10 kişiden 7’sinin günlük veya haftalık olarak hastalıklarıyla ilgili bir tür mahcubiyet duygusu yaşadığını ortaya koyuyor. Utanç genellikle bedenin “enerjik başarısızlıklarıyla” ve mahrem meselelerle ilişkilendirilir. Ancak çalışma, bu deneyimlerin sosyal medya üzerinden akranlar arasında gönüllü hikâye anlatımı yoluyla paylaşılması suretiyle, utancın kültürel olarak üretilen ve politik olarak tartışılabilir bir konu olarak yeniden tanımlanmasına yardımcı olabileceğini öne sürmektedir. Araştırma, kronik rahatsızlıklarla ilgili utanca dair bir ilk anlayış sunmakta ve kolektif hikâye anlatımı süreçlerinin potansiyel faydalarını vurgulamaktadır.

Haftanın E-Kitapları

Hybridity, or The Cultural Logic of Globalization
[Melezlik ya da Küreselleşmenin Kültürel Mantığı]
Marwan M. Kraidy
Temple University Press, 2005 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Farklı kültürlerden insanların ve iletişim araçlarının birbirine karışması, melezlik olarak bilinen iletişim temelli bir olgudur. Marwan Kraidy, Lübnan’dan Meksika’ya uzanan özgün araştırmalara dayanarak ve terimin kültürel ve postkolonyal çalışmalarda (popüler ve iş medyasının yanı sıra) kullanımını analiz ederek, okurlara bu fikrin bir tarihini ve gelecekteki kullanımı için bir dizi reçete sunuyor. Kraidy, kültürel karışım kavramının İS 1. yüzyıldan günümüze kadar akademi ve ticari basındaki kullanımını analiz ediyor. Kitapta yer alan vaka çalışmaları, melezlik durumlarında kültürün yanı sıra iletişim dinamiklerinin, eşitsiz güç ilişkilerinin ve ekonomi politiğin önemini anlamaya yönelik bir argüman oluşturuyor. Kraidy, kültürel karışımı incelemek için geliştirdiği ve eleştirel transkültüralizm olarak adlandırdığı yeni bir çerçeve öneriyor; bu çerçeve melezliği temel kavram olarak kullanıyor, ancak buna ek olarak medya ve iletişimin uluslararası bağlamlarda nasıl işlediğini incelemek için pratik bir yöntem sunuyor.

Geological Filmmaking
[Jeolojik Film Yapımı]
Sasha Litvintseva
Open Humanities Press, 2022 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Her film görüntüsü jeolojiktir. Yeryüzünden çıkarılan metal ve minerallerden elde edilen teknik bir araç olarak her hareketli görüntü, kaydettiği dünyaya maddi olarak gömülüdür. Aynı zamanda zamansal olarak da gezegenin oluşumunun neredeyse akıl almaz derinlikteki zamanıyla bağlantılıdır. Bu duruma bir karşılık olarak film yapmak ne anlama gelir? Geological Filmmaking, zorluğun, bir filmin somut nesnesi ile onun varoluşunun daha geniş gezegensel koşulları arasındaki boşlukta kendini konumlandırmakta yattığını savunuyor. Bu konumun nüansları aynı anda biçimsel, etik ve politiktir. Sasha Litvintseva, süregelen ekolojik krizlerin ortaya çıkardığı algısal ve estetik zorlukların üstesinden gelmenin bir yolu olarak böyle bir film pratiği geliştirme sürecini tartışıyor. Bu kaygılar, yazarın kendi ekonomik ve sömürgeci bağlamlarında asbest ve obruklarla ilgili kendi filmlerinin perspektifinden inceleniyor. Geological Filmmaking, film yapma pratiği ile bu pratiklerin dahil olduğu ilişkilerin teorik olarak incelenmesi arasındaki karşılıklılığa dayanan yeni bir yazı türü geliştiriyor. Litvintseva, dünyayı deneyimlemenin alternatif biçimlerini üretmek için bir araç olarak deneysel filmin zengin mirası üzerine inşa ederek çevresel beşeri bilimlerdeki mevcut tartışmaları genişletiyor. Kitap, gezegenimizin yaşamı ve ölümü hakkındaki sorularla başa çıkmanın yeni yollarını arayan geniş bir yelpazedeki okurlara yöneliktir.

YASAL UYARI: Bu kitapları indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Sosyal Bilimler Kitap

Editörlüğünü yaptığım yeni kitap; Veganlık: Siyaset, Pratik ve Kuram. Politika dizimizin ilk, Akademim Yayınları’nın onuncu kitabı. Aktivist bir yanı da olan Eva Haifa Giraud sıkı bir çalışma ile veganlık meselesine müdahil oluyor. Giraud’ya göre veganlık, insanların hayvanlarla ilişkisine dair alışılagelmiş normları ve varsayımları yıkarak, “bir beslenme biçiminden daha fazlası” olma yönünde radikal bir politik potansiyele sahip. Punk estetiğine sahip yemek tarifi kitaplarından sosyal medya kampanyalarına kadar bir dizi örnekten yola çıkan Giraud, veganlığın taşıdığı gücün nasıl ticarileşerek karmaşıklaştığını gösteriyor ve veganlığı radikal bir toplumsal hareket olarak yeniden ele almak için yeni kavramsal çerçeveler ortaya koyuyor. Pınar Üzeltüzenci titizlikle çevirdi, değerli Aslı Schaeferdiek redaksiyonunu ve pek tabi sevgili Esen Karol kapağı yaptı. Kitabın yolu açık olsun!

Daha fazla kitap yorumu / tanıtımı için Yeraltındaki Seyirci’yi ve Sosyal Bilimler Kitabevi’ni takip edebilirsiniz.

Sosyal Bilimler Sinema

DİKKAT SPOİLER İÇERİR

An Unmarried Woman, Paul Mazursky’nin yönettiği 1978 yapımı bir film ve kocası onu genç bir kadın için terk ettikten sonra hayatını yeniden inşa etmek zorunda kalan Erica Benton’ı anlatır. Film, Erica’nın sanatta kariyer yapmak, genç erkeklerle birlikte olmak ve gelişigüzel ilişkiyi deneyimlemek de dahil olmak üzere kendini keşfetme yolculuğuna çıkmasıyla cinsiyet rolleri, cinsellik, feminizm ve kişisel gelişim gibi temaları irdeliyor. Film aynı zamanda geleneksel toplumsal beklentiler ile dönemin yükselen feminist hareketi arasındaki gerilimi de gözler önüne seriyor. Güçlü performansları ve 1970’lerin sonlarında kadınların yaşadıklarının samimi ve gerçekçi bir tasviriyle oldukça etkileyici ve eskimeyen bir film.

Sosyal Bilimler Gastronomi

Bu haftaki durak Malezya mutfağı: Nasi Kerabu. Bu yemek, mavi kelebek bezelye çiçeği ile pişirilen bir pirinç yemeği ve bu da ona belirgin bir mavi renk veriyor. Pirinç daha sonra çeşitli otlar, sebzeler ve ızgara balık veya tavuk ile servis edilebiliyor. Nasi Kerabu’nun lezzetini tamamlamak için denenmesi gereken iyi bir içecek Tiger Beer iyi bir seçim olabilir. Malezya’da da yaygın olarak bulunan Singapur’un popüler bir lager birasıdır. Biranın keskin ve ferahlatıcı tadı, yemeğin baharatlı tadını tamamlar. Alkolsüz bir seçenek tercih ederseniz, köpüklü ve kremsi bir tadı ola bölgenin çaylarından Teh Tarik denenebilir.

Sosyal Bilimler Çevirmenlik Başvurusu

Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

İlk kez bültenimizi okuyacaklar için hoşgeldiniz diyelim. Geçmiş bültenlere göz atmanız mümkün. Hatırlatmak istediğimiz bir husus var: Memleketin dertleri bitmez o yüzden “bu ne kardeşim, bunlar da mesele mi” diyebileceğiniz hususları da (hatta çoğu kez bunları) bu bültene taşıyoruz. Ne kadar dünyaya açık, o kadar iyi. 19 Mart 2023. Sosyal Bilimler’in yirmi ikinci bülteni. Buyrun başlayalım!

Not: Oldukça uzun bir bülten olduğu için bazı e-posta sağlayıcıları bu maili bir yerde kırpabilir. E-postadan okuyanlar “Mesajın tamamını görüntüle” seçeneğine tıklayabilir. Bu tip mevzularla karşılaşmak istemeyenler buradan Substack’ın uygulamasını ücretsiz olarak indirebilir ve bültenlerimizi uygulama üzerinden de takip edebilir.

Sosyal Bilimler'in Gündemi

Hannah Arendt, Nazi Almanyası yönetiminin yıkımını yaşamış bir düşünür. Özgürlüğün politik sorumlulukla birlikte geldiğine ve bu sorumluluğu yerine getirmek için eyleme geçmek gerektiğine inanıyordu. Denemelerinin bir derlemesi olan The Jewish Writings, Yahudilerin yalnızca kendi iyilikleri için değil, tüm insanlığın iyiliği için Hitler’le ellerinde silahlar ve yüreklerinde doğrulukla savaşmaları gerektiği konusundaki tutkulu ısrarını göstermektedir. Arendt, sorumlu bir dünya vatandaşlığının hayati önem taşıdığına inanıyor, bu da onu milliyetçiliğin insanlığın düşmanı olduğunu ve egemen devletin sona ermesi gerektiğini savunmaya götürüyordu. Vivian Gornick’in yazısını Pınar Meltem Üstündağ Sosyal Bilimler için Türkçeye çevirdi: “Verilen Her Şey: Hannah Arendt ile Yahudi Olmak Üzerine”

Hafta boyunca bir dizi açık ders videosu paylaştık. Söz konusu derslerden haberdar olmayanlar için kısa bir toparlama:

• Doğu Avrupa’da sosyal tabakalaşma, eşitsizlik ve devlet sosyalizminden piyasa kapitalizmine geçiş çalışmalarına önemli katkılarda bulunan Macar sosyolog Prof. Iván Szelényi’nin Yale Üniversitesi’nde verdiği 25 dersten oluşan “Modern Sosyal Teorinin Temelleri” dersi.

• Ruhsal çöküntü, uykusuzluk ve madde bağımlılığı da dahil olmak üzere yoksullukla ilişkili faktörleri araştırarak yoksulluk ve ekonomik davranış arasındaki ilişkiyi ve gelişmekte olan ülkelerde bilginin yayılmasının önündeki davranışsal engelleri inceleyen Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Ekonomi Bölümü’nden Frank Schilbach’ın 24 dersten oluşan “Psikoloji ve Ekonomi (Davranışsal Ekonomi)” dersleri.

• Araştırmaları, antikler ve modernler sorununa, din ve siyaset ilişkisi, siyaset felsefesi tarihi, anayasal yönetimde devlet idaresi ve devlet teorilerine odaklanan Profesör Steven B. Smith’in Yale Üniversitesi’nde verdiği 24 dersten oluşan “Siyaset Felsefesine Giriş” dersleri.

• Özellikle haz, ahlak, din, kurmaca ve sanat konularına odaklanarak çocukların ve yetişkinlerin dünyayı nasıl anlamlandırdıklarını inceleyen Prof. Paul Bloom’un Yale Üniversitesi’nde verdiği 20 dersten oluşan “Psikolojiye Giriş” dersleri.

• Yahudi çalışmaları, Talmudik ve Midraşik çalışmalar ile Judaica konularında uzmanlaşmış olan Yale Üniversitesi’nde Sterling Profesör olan Christine Hayes’in 24 dersten oluşan “Eski Ahit’e Giriş” dersleri.

• Antik Yunan tarihi konusunda uzman tarihçi ve klasikçi Donald Kagan’ın Yale Üniversitesi’nde verdiği 24 derslik “Antik Yunan Tarihine Giriş” dersleri.

Panoya Eklenenler

Trinity College’dan Morgiane Noel’in dikkat çektiği ilginç bir husus var: Hukukçular, ülkelerini terk etmek zorunda kalan iklim göçmenlerini korumak için 1951 tarihli Mülteci Sözleşmesi’ndeki mülteci tanımının çevresel bozulmayı da bir zulüm biçimi olarak kapsayacak şekilde değiştirilmesini önerdi. Geri göndermeme ilkesi, ev sahibi ülkenin sığınmacıları güvende olmayacakları bir yere geri göndermesini zaten yasaklıyor, ancak uluslararası hukuk, iklim göçmenlerini korumakta başarısız oluyor. Kiribati gibi yükselen denizlerin tehdidi altındaki düşük rakımlı ada ülkelerinden gelen insanların iklim değişikliğine karşı etkin koruma talep etme hakkı yasal olarak mevcut değil. İklim göçmenlerinin hukuki statüsü konusunda bir uzlaşmaya varılana kadar, devletler muhtemelen uluslararası hukuka geniş bir yorum getirmekten kaçınacaktır. Savunmasız komşu ülkeler, iklim göçmenlerinin yasal statüsü konusundaki çıkmazı canlı tutacak ve yasal statüleri konusunda uluslararası bir uzlaşı oluşturulmasında büyük bir rol oynayacaktır.

Wellesley College’dan antropolog Holly Walters’dan öğreniyoruz ki; robotların dini ritüellerde kullanılması Hinduizm ve Budizm’de tartışmalara neden oluyormuş. Bazıları robotların kullanımını topluma fayda sağlayacak insan inovasyonunun bir işareti olarak görürken, diğerleri bunu gelecek için kötü bir alamet olarak görüyormuş. Robotların kullanımının dini pratik yapan insan sayısında azalmaya yol açacağına dair endişeler de varmış — sebebi ne olursa olsun bu endişe hiçbir zaman bitmez. Hindular ve Budistler için ritüel otomasyonun yükselişi özellikle endişe vericiymiş zira gelenekleri, dini doktrinlere olan inançlardan ziyade doğru etik ve ayinsel davranışların önemini vurguluyormuş. Oldukça ilginç; zarfın, mazruftan değerli olduğu anlar gibi. Bilim insanları bunun altında yatan endişenin, robotların tanrılara tapınma konusunda insanlardan daha “iyi” olmaları olduğunu belirtiyormuş.

Akademik Dünyadan Gündemler

Rus hükümetinin Rusya-Ukrayna savaşına ilişkin söylemi dezenformasyon, yalan haber ve bilgi özgürlüğüne ilişkin endişeleri arttırdı. Buna karşılık olarak, dünyanın dört bir yanındaki insanların Rusya’da yaşayan vatandaşları aramalarına ya da onlara savaş hakkında bilgi içeren e-posta ve mesajlar göndermelerine olanak tanıyan web siteleri geliştirildi. Yabancılar arasındaki bu kişiden kişiye iletişimi kolaylaştırmak için, internetten kişisel verileri toplamak ve bunları kamuya açık posta listelerinde derlemek için otomatik veri işleme yöntemi kullanılmıştır. Rızanın bu şekilde devre dışı bırakılması, iletilen bilginin niteliği ve iletilmesinin ardındaki motivasyonla birleştiğinde etik açıdan önemli sorular ortaya çıkmaktadır: Veri sahiplerinin bilgi edinme özgürlüğü hakkı ile mahremiyet hakkı arasındaki uygun denge nedir? Veri sahibinin rızası olmadan veri işleme belirli durumlarda haklı gösterilebilir mi? New South Wales Üniversitesi’nden Yao-Tai Li ve Sydney Üniversitesi’nden Katherine Whitworth’un ortaklaşa kaleme aldığı makale, bu sorulara kesin cevaplar vermeyi amaçlamamakta, daha ziyade konuyla ilgili daha fazla diyalog başlatmak umuduyla bazı temel konuları irdelemektedir.

İnsanlar son yüzyılda modern (gıda ve biyokütle) ve antik (fosil yakıtlar) düzeydeki biyolojik üretkenliği daha önce görülmemiş miktarlarda kendine mal ederek sırasıyla biyoçeşitlilik ve iklim “kriz”lerini yaratmıştır. Enerji sektörü, biyolojik enerji kaynaklarından fiziksel enerji kaynaklarına geçerek iklim değişikliğinin altında yatan nedeni kademeli olarak ele alırken, biyoçeşitlilik ve koruma topluluğu daha çok insanların biyolojik sistemleri istismarının semptomlarını ele almaya odaklanmış görünmektedir. York Üniversitesi, Leverhulme Antroposen Biyoçeşitlilik Merkezi’nden Chris D. Thomas makalesinde, biyoçeşitlilik krizinin ancak gıda sistemlerinde eşdeğer bir teknolojik geçişle ele alınabileceğini savunuyor. Gelecekteki teknolojik ve tarımsal gelişmeler için üç senaryo geliştirerek, hayvansal ürünleri, mikropları ve karbonhidratları kültürlemek için yenilenebilir fiziksel enerji kaynaklarının kullanılmasının, insanlığın fotosentezin verimsizliğini ve fotosentetik materyallerin hayvansal ürünlere dönüştürülmesini nasıl engelleyeceğini ve böylece tarım ve otlatma alanlarının %80’inden fazlasını “doğaya geri vereceği”ni gösteriyor. Ancak bunu hayata geçirmek için yeni bir siyasi irade, yönetişim yapıları ve ekonomik teşvikler gerekmektedir.

Türk toplumunun içinde bulunduğu ataerkil yapı, çeşitli toplumsal mekanizmaların ataerkil ilişkileri yeniden ürettiği Türk siyasi kültürüne de yansımaktadır. TED Üniversitesi’nden Bezen Balamir-Coşkun’un Turkish Studies’teki makalesi, retrospektif bir çalışma olarak tasarlanmış ve kadın parti liderlerinin kişisel hikâyeleri ve deneyimleri, Türk siyasetinde hâkim olan ataerkilliği analiz etmek için sunulmuştur. Analiz, birbirini izleyen dört dönemden kadın parti liderlerinin yaşam öyküleri ve kamuya açık beyanlarının bulunduğu biyografik kaynaklara dayanmaktadır: (1) Nezihe Muhiddin - Erken Cumhuriyet dönemi; (2) Behice Boran - Çok partili dönem; (3) Tansu Çiller - 1980 Darbesi Sonrası Dönem; ve (4) Meral Akşener - AKP dönemi. Politik erkeklikler kavramsallaştırması, onların siyaseten yerleşik ataerkillikle karşılaşmalarını analiz etmek için kullanılmaktadır. Balamir-Coşkun’un makalesinin amacı, politik erkekliklerin Türk siyasetindeki kadın parti liderleri bağlamında nasıl ortaya çıktığını araştırarak literatüre katkıda bulunmaktır.

Makalenin Akşener bölümünden bir pasaj:

Onu [Akşener] Türk siyasetinin ataerkil kültürüne ve siyasi erkekliklerine meydan okuyan biri yapan şey, eski tüfek erkek siyasetçilerin yönettiği kalesini, yani “evini” terk etmeyi seçmiş olmasıdır. Tansu Çiller’in aksine, İYİ Parti’yi kurduktan sonra ataerkil ağların yanında yer almayı seçmemiştir. […] Eril siyasetin pek çok hilesini bilen deneyimli bir siyasetçi olarak Akşener, kendisine yönelik sözlü ve fiziksel saldırılara rağmen Türk siyasetinde bir tür meydan okuyucu olarak yolunu çizmiştir. Ancak Akşener, siyasi erkeklikleri yeniden üretmekten kaçamamıştır. Akşener, kadınlığına ve bir kadın olarak liderlik kapasitesine yönelik eril saldırılara tepki olarak sıklıkla eril bir söylem kullanmıştır.

Radford Üniversitesi’nden Caroline Alphin ile Virginia Tech’ten François Debrix’in ortaklaşa kaleme aldığı makale, Koreli Alman filozof Byung-Chul Han’ın psikopolitika kavramını ve neoliberal özne kavramını incelemektedir. Han için zihinsel süreçler artık iktidarın birincil hedefidir. Bu, Han’a göre biyo-iktidarın yerini psiko-iktidar olarak adlandırdığı şeye bırakması gerektiği anlamına gelir, zira neoliberalizmi eleştirel bir şekilde biyopolitik bir mercekle anlamaya çalışan perspektifler artık çağdaş neoliberal rejimler için yeterli değildir. Bu makale, Han’ın Foucaultcu biyopolitikanın günümüz neoliberal çağında, biyopolitikanın zihinsel süreçlerden ziyade bedene odaklanması nedeniyle modasının geçtiği yönündeki argümanını incelemekte ve değerlendirmektedir. Yazarlar Han’ın psikopolitika kuramlaştırmasının, biyopolitikanın ötesine geçme ihtiyacını vurgulamak yerine, Foucault’nun biyoiktidar hakkındaki kimi görüşlerine daha yakından bakarak ve biyopolitika ile psikopolitika arasındaki temel bağlantıları belirleyerek fayda sağlayabileceğini öne sürüyor. Makale aynı zamanda, Foucault’nun biyopolitikası ile Han’ın psikopolitikası arasındaki bazı önemli süreklilikleri vurgulayarak (Han’ın imtiyaz verme eğiliminde olduğu gibi her iki teorisyenin bakış açıları arasındaki süreksizlikleri vurgulamak yerine), Han’ın çağdaş neoliberal uygulamaları anlamasında kilit öneme sahip olan başarı, öznellik, ötekilik veya optimizasyon gibi kavramların daha etkili kuramlaştırılmasına doğru yol almayı amaçlamaktadır.

Haftanın E-Kitapları

Free Will, Causality, and Neuroscience
[Özgür İrade, Nedensellik ve Nörobilim]
Editörler: Bernard Feltz, Marcus Missal, Andrew Cameron Sims
Brill, 2020 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC 4.0

Sinirbilimciler genellikle özgür iradenin bir yanılsama olduğunu düşünür. Bu hipotezin aksine, bu kitaptaki çalışmalar nörobilimdeki son gelişmelerin de özgür iradenin varlığını destekleyebileceğini göstermektedir. İlk olarak, istemli bilinç olasılığı incelenmektedir. İkinci olarak, Libet'in deneyleri bu yeni perspektiften tartışılmaktadır. Üçüncü olarak, özgür irade, nedensellik ve dil arasındaki ilişki analiz edilmektedir. Bu yaklaşım, dilin insan zihnine anlamlı bir yaşamı ifade etme olanağı verdiğini öne sürmektedir. Dolayısıyla insan, sıkı biyolojik determinizmden kurtulabilir.

Seductive Reasoning:
Pluralism as the Problematic of Contemporary Literary Theory
[Baştan Çıkarıcı Akıl Yürütme:
Çağdaş Edebiyat Kuramının Problematiği Olarak Çoğulculuk]
Cornell University Press, 1989 | Kitabı İndir
Creative Commons: CC BY-NC-ND 4.0

Baştan Çıkarıcı Akıl Yürütme, çağdaş Anglo-Amerikan edebiyat teorisine provokatif bir bakış atarak çoğulculuğun doğası ve edebiyat çalışmalarındaki konumu üzerine var olan eleştirel uzlaşıyı sorguluyor. Marksist ve feminist eleştirel teorinin içgörülerinden ve Althusser, Derrida ve Foucault'nun eserlerinden yararlanan Rooney, çoğulcunun “diyalog”a katılma davetini ayartıcı bir jest olarak okuyor. Bu davete icabet eden eleştirmenler, tüm potansiyel okurlarını ikna etmek zorunda olduklarını fark eder. Rooney, çoğulculuğu E. D. Hirsch'in çalışmalarında bir mantık biçimi, Wayne Booth için bir etik biçimi, Stanley Fish'in kitaplarında bir ikna retoriği olarak inceler. Rooney, Paul de Man için çoğulculuğun bir mecazlar retoriği olması gibi Fredric Jameson için de bir politika formu olduğunu savunuyor.

YASAL UYARI: Bu kitapları indirip, okuyabilirsiniz. Etrafınızla paylaşabilirsiniz. Çalışmalarınızda atıfta bulubilirsiniz. Hiçbir şekilde ticari kaygı ve amaçla kullanamazsınız. Creative Commons koşulları altında dağıtılan bu açık erişim bir kitapların lisansa aykırı kullanımlardan sosyalbilimler.org sorumlu tutulamaz.

Sosyal Bilimler Kitap

Amerikalı filozof Eric Hoffer’ın klasikleşmiş bir eseri; Kesin İnançlılar. 1951 yılında yayımlanan bu etkili kitap; dini ve siyasi devrimler, milliyetçilik ve totalitarizm gibi kitlesel hareketlerin psikolojik, sosyal ve siyasi temellerinin ayrıntılı bir analizini sunuyor. Çeşitli tarihsel ve çağdaş örneklerden yola çıkan Hoffer, kitlesel hareketleri ve bu hareketlere katılan bireyleri yönlendiren dinamikler hakkında bir inceleme sunuyor. Hoffer, kitle hareketlerine yürekten büyük bir gönüllükle dahil olan bireylerin ya da “kesin inançlılar”ın kişisel yetersizlik, hayal kırıklığı ve aidiyet duygusu gibi bir takım özellikleri ve motivasyonları paylaştıklarını ileri sürüyor. Özellikle hayal kırıklığı hususu dikkate değer: Hoffer, hayal kırıklığının kitlesel hareketlerin oluşumunda kritik bir faktör olduğunu savunuyor. Bireyler mevcut koşullarına yabancılaşmış veya hayal kırıklığına uğramış hissettiklerinde, hayatlarında radikal bir dönüşüm vaat eden bir harekete çekilme olasılıkları daha yüksektir.

Daha fazla kitap yorumu / tanıtımı için Yeraltındaki Seyirci’yi ve Sosyal Bilimler Kitabevi’ni takip edebilirsiniz.

Sosyal Bilimler Sinema

DİKKAT SPOİLER İÇERİR

Sidney Lumet tarafından yönetilen ve Paddy Chayefsky tarafından yazılan 1976 yapımı bir hiciv dram filmi olan Network bu haftaki film önerim. Kariyerinde düşüş yaşayan deneyimli haber sunucusu Howard Beale (Peter Finch) izlenme oranlarının düşük olması nedeniyle kovulacağını öğrenir ve son yayını sırasında intihar edeceğini açıklar. Bu açıklama bir medya çılgınlığına yol açar ve fırsatçı program yöneticisi Diana Christensen (Faye Dunaway), Beale’in ani popülaritesinden yararlanma şansı görür. Christensen’in rehberliğinde Beale, modern toplumun yozlaşmış doğasına karşı ateşli söylemleriyle büyük kitleleri peşinden sürükleyen, “yayın dalgalarının meczup peygamberi” olarak adlandırılan sansasyonel bir figüre dönüşür. Kanalın reytingleri hızla yükselirken, film, televizyon endüstrisinin karanlık yüzünü deşerek, yöneticilerin kamuoyunu manipüle etmek ve güçlerini korumak için ne kadar ileri gidebileceklerini gözler önüne serer.

Sosyal Bilimler Gastronomi

YEMEK — Paella, Valensiya bölgesine özgü geleneksel bir İspanyol yemeği. Safranla harmanlanmış pirinç, sebze ve tipik olarak deniz ürünleri veya tavuk gibi proteinlerin lezzetli bir kombinasyonu. Basitleştirilmiş bir tarifine buradan bakabilirsiniz.

EŞLEŞEN İÇECEK — Albariño, İspanya’nın kuzeybatısındaki Galiçya yöresine ait bir beyaz şaraptır. Canlı asiditesi, narenciye tatları ve hafif mineralliği ile bilinir. Albariño’nun tazeliği ve ferahlatıcı doğası paellanın yoğun, baharatlı lezzetlerini tamamlarken, asiditesi de yemeğin yoğunluğunu bastırmaya yardımcı olur. Şeftali veya kayısı gibi narenciye ve çekirdekli meyve aromalarına sahip bir Albariño, paellanın deniz ürünleri bileşenleriyle özellikle iyi bir uyum sağlayacaktır.

Sosyal Bilimler Müzik

Madem İspanya’nın sularında geziyoruz, müzik listemiz de buradan beslensin.

• Albümün Adı: Hüznün Her Zaman Umudu Vardır

• Albümün Süresi: 57 Dakika 8 Saniye (15 Parça)

• Albümün Açıklaması: “O bom samba é uma forma de oração / Porque o samba é a tristeza que balança / E a tristeza tem sempre uma esperança / A tristeza tem sempre uma esperança” [İyi samba bir tür duadır / Zira samba salınan hüzündür / Ve hüznün her zaman bir umudu vardır / Hüznün her zaman bir umudu vardır] — Vinícius de Moraes, Samba da Bênção

• Albüm Kapak Resmi: Édouard Manet, The Railway, 1873

Listeyi Spotify üzerinden dinleyebilirsiniz. Eski müzik listelerinin tamamı buradan incelenebilir.

Sosyal Bilimler Çevirmenlik Başvurusu

Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

12 Mart 2023. Sosyal Bilimler’in yirmi birinci bülteni.

Sosyal Bilimler'in Gündemi

Bir deneme yazma süreci genellikle bir metnin yakın okumasıyla başlar. Elbette, yazarın kişisel deneyimleri zaman zaman denemeye dahil olabilir ve tüm denemeler yazarın kendi gözlemlerine ve bilgisine dayanır. Ancak çoğu makale, özellikle de akademik makaleler, bir tür metnin -bir resim, bir film, bir olay- ve genellikle yazılı bir metnin yakın okumasıyla başlar. Yakın okuma yaparken, metinle ilgili gerçekleri ve ayrıntıları gözlemlersiniz. Belirli bir pasaja ya da metnin bütününe odaklanabilirsiniz. Amacınız, retorik özellikler, yapısal unsurlar, kültürel referanslar da dahil olmak üzere metnin tüm çarpıcı özelliklerini fark etmek olabilir; ya da amacınız metnin yalnızca seçilmiş özelliklerini fark etmek olabilir -örneğin, karşıtlıklar ve yazışmalar veya belirli tarihsel referanslar. Her iki durumda da bu gözlemleri yapmak yakın okuma sürecinin ilk adımını oluşturur. Patricia Kain’in yazısını Talha Dereci Türkçeye çevirdi: “Yakın Okuma Nasıl Yapılır?”

Panoya Eklenenler

Amerikalı koşucu, antrenör, yazar ve zamanında profesyonel olarak atletizm sporu ile uğraşmış Lauren Fleshman’ın TIME’daki sitem dolu yazısı oldukça dikkate değer. Fleshman, sporun hiçbir zaman kadın bedenine göre tasarlanmadığını dile getiriyor. Fleshman’a göre, spor kurumları erkek bedenleri ve erkek performans normları için tasarlandığından kadın sporcular bundan büyük oranda zarar görmektedir. Kadın bedeni, erkek bedeninden farklı bir şekilde gelişir; ergenlik, meme gelişimine ve performans için doğrudan faydalı olmayan diğer vücut kompozisyonu değişimlerine yöneliktir. Antrenörler ve sporcular, erkeklere özgü vücut yağ seviyelerini zindelikle ilişkilendirmekte, bu da kadın sporcular için beden utancına ve besin kısıtlamalarına yol açan bir kültüre neden olmaktadır. Kadın bedeni hakkındaki eğitim eksikliği, ergenlik dönemindeki geçici performans düşüşünün idealden sapma veya yıkıcı bir gerileme olarak görülmesine neden olarak, kadınların ve kız çocuklarının kendi bedenleriyle savaş hâlinde olduğu bir kültüre yol açmaktadır.

Kadınlar ve kız çocukları, kadın ergenliği normları ve kadın gelişim süreçleri etrafında inşa edilen spor ortamlarına yerleştirilseydi, vücutlarına gereken saygı gösterilseydi ve kendi zamanlarında gelişmeleri teşvik edilseydi, kadınlar için sonuçlar tamamen farklı olurdu.

Bir acayip özel haber Washington Post’tan Michelle Boorstein ve Heather Kelly imzalı. Colorado merkezli muhafazakâr bir Katolik grup en az 4 milyon dolar harcayarak eşcinsel flört ve ilişki uygulamalarını kullanan rahipleri tespit eden mobil uygulama izleme verilerini satın almış ve daha sonra bunları ülkenin dört bir yanındaki piskoposlarla paylaşmış. Böylesi bir eylemin amacı da piskoposlara rahipleri eğitme yöntemlerindeki zayıflıkları tespit edebilecekleri “kanıta dayalı kaynaklar” sunmakmış. Tanrı kanıtlamalarından gelinen noktaya bakın! İşin ilginç yanı habere göre ABD veri gizliliği yasası bu verilerin satışını yasaklamıyormuş. Ve daha da manidar olan husus da böylesi bir grubun bizatihi varlığı, cinsellik ve toplumsal cinsiyet konusundaki kilise öğretisini yorumlamayı kilise için varoluşsal bir mesele olarak gören, yeni güçlenmiş bir Amerikan Katolik sağ kanadını yansıtması. Çok ilginç işler.

Katoliklikte uzun bir geçmişe sahip olan, din insanları (rahipler, rahibeler ve keşişler dahil) arasındaki bekarlık uygulaması (evli olmama ve cinsel ilişkiden uzak durma taahhüdü) Kilise’nin bir geleneği. Kişinin kendisini dünyevi zevklerden soyutlayarak tamamen ruhani yaşama ve Tanrı’ya hizmete odaklanmasının bir yolu olarak görüldüğü için bu gelenek de kolay kolay değişmiyor. Bir ara bu konu gündeme gelmiş olsa da fikrin kendisi bile şeytanlaştırıldı. Bir gün akıllarına, insanın bizatihi kendi doğası ile mücadelesini (hele ki bu konularda) neredeyse hiç kazanamadığı / kazanamayacağı gelir mi bilemiyorum. Ama işin daha feci noktalara evrildiğini anımsatması açısından Mea Maxima Culpa belgeselini ve Spotlight filmini akıllara getirmek isterim. Buna benzer Türkiye vakasını da unutmamalı.

Akademik Dünyadan Gündemler

Niçin pek çok rejim rekabetçi otoriter olarak kalmaktadır? Seattle Üniversitesi, Siyaset Bilimi Bölümü’nden Onur Bakiner makalesinde, kurumsal patika bağımlılığının, seçim rekabetinin olduğu ancak adil olmadığı rekabetçi otoriter rejimlerin kalıcılığını açıkladığını savunmaktadır. Çok adaylı seçimler, temel hakları güvence altına alan bir anayasa ile tüzükler gibi partiler arası serbest ve adil rekabet ile parti içi demokrasi gibi parti içi rekabeti düzenleyen kurumların güçsüzlüğü patika bağımlılığı yaratmakta ve bu durum kendisini güçlendirmektedir. Rekabetin kısmen özgür ve adil olduğu ortamlarda, yönetici elitler rakiplerini yenilgiye uğratmak ve parti içi muhalifleri etkisiz hale getirmek için demokratik ve demokratik olmayan yasa ve politikaları bir araya getirmeye teşvik edilirler. Muhtemel uzun vadeli sonuç, sınırlı demokratikleşme, rekabetçi otoriter rejim oluşumu ve rekabetçi otoriter rejim konsolidasyonundan oluşan bir kısır döngüdür. Bakiner, bu argümanı, partiler arası ve parti içi rekabete getirilen sınırların dikkate değer bir tarihsel süreklilik içinde yeniden üretildiği 1950 sonrası Türkiye’sinde anayasacılık, sivil özgürlükler ve çok adaylı rekabete ilişkin reformların tarihsel yörüngesini izleyerek değerlendiriyor.

Makalenin sonuç kısmından birkaç pasaj:

1950-1960, 1983-1991 ve 2002-2016 yılları arasında kendini reformcu olarak tanımlayan bir ekip, bazı liberal veya demokratik olmayan kurumları ortadan kaldırıp reformları yürürlüğe koyarken, diğer otoriter artıkları muhafaza etmiş ayrıca serbest ve adil rekabete yeni kısıtlamalar getirmiştir. Partiler arası ve parti içi rekabetin ortadan kaldırılması el ele giderken, geniş tabanlı reform koalisyonlarının yerini, uzun süredir muhaliflerinin yanı sıra eski yoldaşlarını ve meslektaşlarını da baskı altına alan daha dar yönetici elitler almıştır. Otoriter geriye dönüşlere gerekçe olarak demokratik yollarla seçilmiş hükümete karşı demokratik olmayan komploların varlığı gösterilmiştir. Geriye dönüp baktığımızda, bu tür komploların var olduğunu, ancak demokratik hükümetlerin rejimi savunma bahanesiyle demokratik olmayan muhalefetin yanı sıra demokratik muhalefeti de ortadan kaldırdığını söyleyebiliriz. Sınırlı reformların demokratik kökleşmeyi sürekli kılamadığı rekabetçi otoriter rejimlerin konsolidasyonu küresel bir olgudur. Renkli devrimler, çiçek devrimleri ve demokratik baharlar çoğunlukla hayal kırıklığıyla sonuçlanmıştır zira kendilerini popüler olmayan rejimlerden kurtaran yönetimler genellikle anayasacılık, haklar ve seçim rekabeti retoriğini sinik bir biçimde olmasa da stratejik olarak kullanan otoriter ya da rekabetçi otoriter rejimlere geçişe tanık olmaktadır. Orta ve Doğu Avrupa, Güneydoğu Asya, Latin Amerika, Afrika ve Orta Doğu'da birbiri ardına ülkeler tamamlanmamış demokratik açılımlarla mücadele ederken, geçmişteki rekabetçi otoriterliğin günümüzdeki siyasi rekabet üzerindeki patikaya bağlı etkisini sorgulamak yerinde olacaktır. […] Türkiye örneği, gerçek bir demokratik değişim için mücadele eden sivil toplum aktivistleri, siyasetçiler ve sıradan vatandaşlar için ilham verici içgörüler sunmaktadır: otoriterlik yalnızca otoriter bireylerden veya kültürel normlardan kaynaklanmaz; parti içi rekabete daha fazla önem vermek, yani parti içi demokrasiyi güçlendirmek, geniş tabanlı reform koalisyonlarını sürdürmenin anahtarıdır.

Sosyal medyayı bir haber kaynağı olarak kullanmak giderek daha yaygın bir uygulama hâline geldiğinden, tesadüfi haberlere maruz kalmanın kitleler üzerindeki etkisine olan ilgi artmaktadır. Canberra Üniversitesi’nden Sora Park ve Jee Young Lee kaleme aldıkları makalede, Avustralya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere üç ülkedeki Facebook haber kullanıcılarının (n = 1.296) analizi yoluyla bunun haberlere duyulan güven üzerinde nasıl bir etkisi olabileceğini incelemektedir. Haberlere bilinçli ya da tesadüfi olarak erişenler arasında genel haberlere duyulan güven açısından bir fark bulunmazken, tesadüfi maruziyetin sosyal medyadaki haberlere duyulan güvenle negatif bir ilişkisi vardır. Bu bulgu, sosyal medyayı birincil haber kaynağı olarak kullananlar arasında daha belirgindir. Sosyal medya haber kullanıcıları arasında, haberlere aktif olarak erişenlerin sosyal medyada buldukları haberlere duydukları güven, tesadüfi haber kullanıcılarına kıyasla çok daha yüksektir. Bu boşluk, bir sosyal medya kullanıcısının haberlere maruz kaldığı çeşitli bağlamlar olduğunu ve haberlere tesadüfen maruz kalmanın izleyicilerin haberlere olan güvenini nasıl etkileyebileceğini tam olarak açıklamak için tesadüfi ve bilinçli maruz kalma bağlamının daha iyi anlaşılması gerektiğini göstermektedir.

Son zamanlarda yapılan çalışmalar, dijital platformların feminist mücadele alanları olarak işlev görme potansiyelini değerlendirmektedir. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti çevrimiçi olarak “dile getirmek” veya ifşa etmek, hayatta kalanların deneyimlerini dile getirmelerine ve gayriresmi türden adalet arayışları için politik bir arena yaratmalarına olanak tanımaktadır. Bu örneklerde önemli olan, resmi adalet mekanizmalarından uzaklaşmak değil, alternatif mekanizmaların hayatta kalanların ihtiyaç ve çıkarlarını karşılamak doğrultusunda nasıl hayatta kalan odaklı bir yaklaşım benimsediğidir. Yaşadıklarını kendi kelimeleriyle anlatarak kamuya ifşa etmeyi seçen mağdurlar, onaylanma ve dayanışma arayışına girmekte ve faillerini sebep oldukları zarardan sorumlu tutmaktadır. Norveç’teki Stavanger Üniversitesi’nden Büşra Yalçınöz Uçan ile Hande Eslen-Ziya’nın kaleme aldığı, çok katmanlı adalet yaklaşımını temel alan araştırmaları, dijital platformların Türkiye’de toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin toplum tarafından tanınmasını ve bu konuda farkındalık yaratılmasını nasıl sağladığını ya da sağlayıp sağlamadığını incelemektedir. Araştırmacılar Türkiye’den toplumsal cinsiyete dayalı şiddete maruz kalmış ve bunu çevrimiçi olarak ifşa etmiş altı kadının deneyimlerini inceleyerek, katılımcılar için adaletin ne anlama geldiği, neden dijital olarak ifşa etmeyi seçtikleri ve hangi amaçlarla ifşa ettikleri sorularını soruyor, bu tür çevrimiçi ifşaların nedenlerini ve deneyimlerini ele alıyor ve bunların adalet ihtiyaçlarını ne ölçüde karşıladığını inceliyor. Çevrimiçi alanların gayriresmi adalet alanları olarak işlev görebileceği açık olsa da, adaletin çevrimiçi ortamda kimler için ve hangi bağlamlarda sağlanabileceğini sormak hayati önem taşımaktadır. Veriler, toplumsal cinsiyet karşıtı direniş ve Türkiye’de insan hakları ve yargı adaletinde son dönemde yaşanan gerilemeye ilişkin olarak analiz edilmiştir.

Makalenin sonuç kısmından bir alıntı:

McGlynn ve Westmarland adaleti, hayatta kalanların sesini duyurma, onaylanma, katılma, sonuçlar elde etme ve bağlantı kurma gibi çıkarlarını barındıran “çoğulcu bir deneyim” olarak tanımlamaktadır. Bu, çalışmamızda gösterdiklerimizle uyumludur. Katılımcılarımız adaleti, söz hakkı, tanınma, hesap verebilirlik ve dayanışma aradıkları ve talep ettikleri, birbirine bağlı anlamlara sahip bir süreç olarak tanımladı. Katılımcılarımızın bu ihtiyaçlarının hiçbirinin karşılanmadığını düşündükleri resmi şikayetlerin aksine, çevrimiçi platformlar aracılığıyla gayri resmi adalet arayışına girmek, çeşitli adalet ihtiyaçlarını en azından kısmen karşılamalarını sağladı.

Sosyal Bilimler Kitap

Mit ve Anlam, Fransız antropolog Claude Levi-Strauss tarafından kaleme alınan ve 1978 yılında yayımlanan denemelerden oluşan bir derleme. Gökhan Yavuz Demir’in titiz çevirisiyle İthaki Yayınları’ndan 2013 yılında çıkan kitap; mit, kültür ve toplum arasındaki ilişkiyi inceliyor. Levi-Strauss, mitlerin basit hikâyeler veya masallar olmadığını, daha ziyade dünyayı düşünmenin ve anlamanın bir yolu olduğunu savunuyor. Mitler bir kültürün inanç sisteminin temel bir parçasıdır ve o kültür için önemli olan değerleri ve normları açıklamaya yardımcı olur. Levi-Strauss ayrıca mitlerin nasıl yapılandırıldığını ve farklı kültürlerde bulunabilecek temel kalıp ve temaları da tartışıyor. Mitlerin, insanların farklı toplumlar arasında iletişim kurmasını ve fikirlerini paylaşmasını sağlayan daha geniş bir işaretler ve semboller sisteminin parçası olduğunu öne sürüyor ve kitap boyunca mitlerin kültürel bağlamını ve toplumu şekillendirmede oynadıkları rolü anlamanın önemini vurguluyor.

Daha fazla kitap yorumu için Yeraltındaki Seyirci’yi takip edebilirsiniz.

Sosyal Bilimler Sinema

Wonder Boys, Curtis Hanson tarafından yönetilen ve Michael Chabon'un romanından uyarlanan 2000 yapımı bir film. Film, ikinci romanını bitirmek ve özel hayatıyla başa çıkmak için mücadele eden üniversite profesörü ve roman yazarı Grady Tripp’in hikâyesini anlatıyor. Film boyunca, kendisi gibi yetenekli bir yazar olan öğrencilerinden biriyle ilişki kuruyor ve ona yazmanın ve ilişkilerin zorluklarını aşmasında yardımcı olmaya çalışıyor. Filmde Grady Tripp rolünde Michael Douglas, öğrenci rolünde Tobey Maguire ve Grady’nin arkadaşı ve editörü rolünde Frances McDormand gibi yıldız oyuncular var.

Sosyal Bilimler Çevirmenlik Başvurusu

Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Mart ayının ilk bülteni, 05 Mart 2023.

Talha Dereci / Genel Yayın Yönetmeni

Panoya Eklenenler

Sendromlardan sendrom beğenebileceğimiz ve bu konudaki çeşitliliği ile göz dolduran coğrafyamızda sıklıkla görebileceğimiz bir sendromdan bahsedeceğim bu hafta: Hubris sendromu.

Kibir sendromu olarak da bilinen hubris sendromu, yetki veya güç sahibi insanları etkileyen psikolojik bir durum. Aşırı güven ve kibir yanında alçakgönüllülük eksikliği ile karakterize edilir. Hubris sendromu olan kişiler yeteneklerini abartma ve gereksiz riskler alma eğilimindedir, bu da kötü kararlar alınmasına ve potansiyel olarak felaketle sonuçlanabilecek gelişmelere yol açar.

Modern psikolojide hubris sendromu, muktedir konumundaki insanlar için bir tür narsisizm biçimi olarak görülmektedir.

Hubris sendromunun yaygın semptomlarından bazıları şunlardır:

1. Kişinin yeteneklerine ve kararlarına aşırı güven duyması ve bu durumun başkalarının görüşlerini dikkate almamaya dönüşmesi.

2. Kişi kendisini özel ya da yasaların üstünde görür.

3. Kişi aşırı risk alma ve pervasız davranışlarda bulunma eğilimindedir.

4. Başkaları için empati eksikliği ve olayları diğer insanların bakış açılarından görememe söz konusudur.

5. Kişide kurallara ve düzenlemelere aldırış etmeme ve düşünmeden hareket etme eğilimi vardır.

Şimdi meseleyi biraz daha derinleştirelim. Lord David Owen, Clinical Medicine’da yayımladığı 2008 tarihli makalede, David Lloyd George, Margaret Thatcher, George W. Bush ve Tony Blair’e atıfta bulunarak bu isimlerin hubris sendromuna yakalandığını ifade ediyor. Şüphesiz bu isimlerden çok fazlasıdır hem geçmişte hem bugün, zaman ve mekân fark etmeksizin. Owen’in bize sunduğu yol haritası meseleyi daha anlaşılabilir kılıyor.

Diyor ki Owen, bir politikacıda hubris sendromu olduğu saptanmadan önce şu geçici listeden en az üç veya dört semptom bulunmalıdır:

1. Dünyayı pragmatik ve kendi çıkarlarını gözetmeyecek şekilde yaklaşılması gereken sorunların olduğu bir yer olarak görmek yerine, güç gösterisinde bulunabilecekleri ve şan şöhret peşinde koşabilecekleri bir arena olarak görmeye yönelik narsisistik bir eğilim.

2. Kendilerini iyi gösterecek gibi görünen eylemlerde bulunma eğilimi, kısmen imajlarını güçlendirmek için yapılan bir takım eylemler.

3. İmaj ve sunumla ilgili orantısız bir endişe.

4. Yaptıkları şeyler hakkında Mesiyanik bir konuşma tarzı ve konuşma ve tavırlarda kendini yüceltme eğilimi.

5. Kendilerini ulusla özdeşleştirmeleri, öyle ki bu ikisinin bakış açısını ve çıkarlarını aynı görmeleri.

6. Kendilerinden üçüncü şahıs olarak bahsetme veya sıklıkla “biz” kelimesini kullanma eğilimi.

7. Kendi yargılarına aşırı güven ve başkalarının tavsiye veya eleştirilerini küçümseme.

8. Kişisel olarak başarabileceklerine dair her şeye gücü yetme duygusuna varan abartılı bir kendine inanç.

9. Meslektaşlarının veya kamuoyunun olağan mahkemelerine hesap vermek yerine, hesap verecekleri gerçek mahkemenin çok daha büyük olduğuna dair bir inanç: Tarih ya da Tanrı; genellikle bu mahkemede haklı çıkacaklarına dair sarsılmaz bir inanç da buna eşlik eder.

10. Huzursuzluk, umursamazlık ve düşüncesizlik.

11. Genellikle ilerleyen tecritle ilişkili olarak gerçeklikle temas kaybı.

12. “Geniş vizyon”larının, özellikle de önerilen bir eylem biçiminin ahlaki açıdan doğru olduğuna dair inançlarının, bu eylemin pratikliği, maliyeti ve istenmeyen sonuçların ortaya çıkma olasılığı gibi diğer yönlerini dikkate alma ihtiyacını ortadan kaldırmasına izin verme eğilimi.

13. Bir politikanın yürütülmesinde ortaya çıkan ve kibirli beceriksizlik olarak adlandırılabilecek bir beceriksizlik türü. İşlerin tam da bu noktada ters gitmesinin nedeni, politikacının kendine olan aşırı güveninden dolayı bir politikanın incelikleri hakkında endişelenmemesidir. Meraksız bir mizaçla bağdaştırılabilir. Bu durum, ilgili karmaşık konular üzerinde gerekli detaylı çalışmaların yapıldığı ancak yine de karar alma sürecinde hataların yapıldığı sıradan beceriksizlikten ayırt edilmelidir.

Bir acayip işler değil mi? Bu kriterlerden yalnızca birkaçını dahi dikkate aldığımızda Türkiye’nin siyaset sahnesinde adı geçen isimlerden kaç tanesi bu durumdan muaf tutulmuş olabilir?

Sosyal Bilimler Kitap

Bekleyiş Unutuş, Fransız filozof Maurice Blanchot’nun ilk olarak 1962 yılında yayımlanan felsefi denemelerinden oluşan bir derleme. Blanchot’nun yazıları insanlık durumunu, özellikle de yalnızlık deneyimini ve çoğu zaman anlaşılmaz görünen bir dünyada anlam bulma mücadelesini keşfetmesiyle biliniyor. Bu kitap da bu durumdan azade değil.

Kitaptaki (çoğunlukla kısa) denemeler ve fragmanlar genellikle yoğun ve çözümlemesi zor olsa da, insan varoluşunun doğasına dair derin içgörüler sunuyor. Blanchot beklemek kavramını hem gerçek anlamıyla hem de insanlık durumu için bir metafor olarak inceliyor. Beklemenin pasif bir durum değil, kendi ölümlülüğümüzle ve geleceğin belirsizliğiyle yüzleşmemiz gereken aktif bir durum olduğunu öne sürüyor.

Blanchot ayrıca insan deneyiminin gerekli bir parçası olarak unutuş ya da unutkanlık fikrini de irdeliyor. Bir gün unutulacağımız gerçeğiyle yüzleşmeden kendimizi ya da dünyadaki yerimizi tam olarak anlayamayacağımızı savunuyor. O hâlde unutulmak korkulacak ya da kaçınılacak bir şey değil, varoluşumuzun temel bir parçasıdır.

Kitaptaki denemeler boyunca Blanchot, Heidegger, Nietzsche ve Kafka’nın çalışmaları da dahil olmak üzere bir dizi felsefi ve edebi kaynaktan yararlanıyor. Blanchot ayrıca kendi yaşamı ve deneyimleri üzerine düşüncelerine de yer vererek felsefi düşüncelerine kişisel bir boyut da katıyor.

Sosyal Bilimler Sinema

Citizen Kane, Orson Welles’in yönettiği, aynı zamanda senaryosunu yazdığı, yapımcılığını üstlendiği ve başrolünü oynadığı 1941 yapımı bir Amerikan drama filmi. Film, zengin bir gazete patronu ve politikacı olan Charles Foster Kane’in hayatını ölümünden sonra geriye dönüşlerle anlatıyor. Hikâye, Kane’in iktidara yükselişini, başarısız evliliklerini, yalnızlığını ve nihai çöküşünü ele alıyor. Güç ve hırsın yozlaştırıcı etkisi üzerine bir eleştiri niteliğinde olması açısından -henüz izlemeyenler için- tavsiye ederim.

Çevirmenlik Başvurusu

Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Şubat ayının son bülteni, 26 Şubat 2023. Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır, sözünün kapıdan baktırdığı zamanlar. Yavaştan aramıza giren güneşe birkaç gün alışacağız sonrası malum. Hiç şaşmaz.

Talha Dereci / Genel Yayın Yönetmeni

Sosyal Bilimler’in Gündemi

Rusya, diğer Avrupa ülkeleri ve eski imparatorlukları örnek alarak normal bir ulus-devlet hâline gelip ve yarım bin yıllık emperyal fetih ve propagandayı terk edebilir mi? Emperyal zihniyet çok uzun zamandır Rus milleti ile iç içe geçmiş olduğundan, böyle bir değişimin içeriden gelmesi pek olası değil. İronik bir şekilde, emperyal yönetime ağır bir yenilgi tattırarak Rusya’nın ulusal kimliğinin yeniden gözden geçirilmesini tetikleyebilecek olanlar Ukraynalılar.

Ruslar ancak yenilgiyle birlikte ülkelerinin önceliklerini imparatorluğun ötesine taşıyarak ekonomik, sosyal ve demokratik kalkınmaya yönelik bir iç gündeme yeniden odaklanma şansına sahip olacaktır. Adrian Karatnycky’nin Foreign Policy’deki makalesini Talha Dereci Türkçeye çevirdi: “Rusya ‘Normal’ Bir Avrupa Ülkesi Olabilir mi?”

Panoya Eklenenler

Yapay zekâ (YZ), insan yaratıcılığının yerini alabilir mi sorusunun giderek arttığı zamanlar. Zira son dönemde ortaya çıkan ve diyalog konusunda uzmanlaşmış birçok prototip yapay zekâ sohbet robotları ve bunların “resim" yapan” versiyonları meseleyi bir üst seviyeye çıkardı. YZ’nin insan yaratıcılığının yerini tamamen alma aşamasında olmadığı konusunda genel bir ortak görüş hâkim. Demek ki tamamen alma aşaması da var. Biz görür müyüz bilemiyorum. YZ sistemleri modellerden ve verilerden öğrenmek üzere tasarlanmış ve bu modellere dayalı olarak “yaratıcı çıktılar” üretebilseler de, insan yaratıcılığının altında yatan öznel deneyim ve duygulardan yoksundurlar. İnsan yaratıcılığında yapay zekânın aksine yalnızca bir dizi kuralın takibi değil yaratıcı sürece benzersiz bakış açıları, deneyimler ve duygular söz konusu. Öte yandan insan yaratıcılığınde sezgi faktörü var ki bambaşka bir alem. YZ bunu bir dereceye kadar simüle edebilse de, üzerinde eğitildiği veriler ve algoritmalarla sınırlıdır. Bu kadar insanmerkezci yaklaşımdan beni de rahatsız etmiyor değil ama işin bu kısmı böyle. Vivian Lam’a göre YZ’nin başarısızlıklarına odaklanmak, geliştiricilerinin bunların üstesinden gelme iradesini hafife almaktır. Ve bu algoritmaların yaratıcı süreci tam olarak taklit edebildiği gerçeğini göz ardı eder. Zira Lam’in deyimiyle insan yaratıcılığı, birçok açıdan, ondan daha iyi performans göstermeye çalışan YZ modelleri kadar algoritmiktir.

Bu algoritmik yapıya dair kimi örnekler sunan Lam şu haklı soruları soruyor:

1. Nihai sonuçlar eşdeğerse, nesneye onu yapan kişiden daha mı çok değer veririz?

2. Ya da bu durumda, sanatçıya bütün o karmaşık insaniliği içinde mi kıymet biçiyoruz?

3. Ve bu insani boyutu ortadan kaldırma arzusu, bize satılan sanat ve yaratımın algılanan amacı hakkında neler ortaya koyuyor?

Lam’in yazısı bana 2020’de Sanat Felsefesi dersi kapsamında okuduğum metinleri (yoksa yaptığım okumaları mı demeliydim?) aklıma getirdi. Özellikle Collingwood’un Kısaca Sanat Felsefesi, Badio’nun Başka Bir Estetik ve Moy’un Yaratma Cesareti kitapları hayli verimli bir sürecin inşasına vesile olmuştu. YZ konusunda da Pasajlar’da sıkı bir sayı hazırlamıştık, onu da anmadan geçmeyelim.

YZ’den devam edelim. Depremin ardından YZ teknolojisi ile afet bölgesinin analizi konusunda ABD Savunma Bakanlığı’nın çabasının etkili olduğu görülüyor: xView2. Henüz ilk aşamalarında olmasına rağmen, bu görsel bilişim projesi Türkiye’de afet lojistiğine ve sahadaki kurtarma görevlerine yardımcı olmuş. Tate Ryan-Mosley’in yazısında belirttiği üzere, Pentagon’un Savunma İnovasyon Birimi ve Carnegie Mellon Üniversitesi, Yazılım Mühendisliği Enstitüsü tarafından 2019 yılında geliştirilen açık kaynaklı bir proje olan xView2, Microsoft ve Berkeley’deki California Üniversitesi de dahil olmak üzere birçok araştırma ortağıyla işbirliği yapmış. Yazılımın becerisi de şu; afet bölgesindeki bina ve altyapı hasarlarını tespit etmek ve bunların ciddiyetini mevcut yöntemlerle mümkün olandan çok daha hızlı bir şekilde kategorize etmek için diğer sağlayıcılardan alınan uydu görüntüleriyle birlikte makine öğrenimi algoritmalarını kullanmak.

Ryan-Mosley’in konu hakkındaki açıklaması şöyle:

Yukarıdaki, sol kısımdaki görüntüler hasarın uydu görüntüleri ve sağdaki modelin değerlendirmesi ile bunun platformda nasıl göründüğünün anlık görüntüleri. Kırmızı ne kadar koyu ise enkaz o kadar kötüdür. Dünya Bankası’nda afet risk yönetimi uzmanı olan Atishay Abbhi, aynı derecedeki bir değerlendirmenin normalde haftalar alırken şimdi saatler ya da dakikalar aldığını belirtiyor. Bu, kurtarma ve acil durum müdahale ekiplerinin yardıma ihtiyaç duyulan yerleri hızlı bir şekilde belirlemek için görgü tanıklarının raporlarına ve çağrılarına güvendiği daha geleneksel afet değerlendirme sistemlerine göre bir gelişmedir. xView2, etkilenen bölgenin dakikalar içinde paylaşılan bir haritasını oluşturabilir, bu da kuruluşların müdahaleleri koordine etmesine ve önceliklendirmesine yardımcı olarak zaman tasarrufu sağlar ve hayat kurtarır.

Pandemi sonrasında üniversiteler yüz yüze derslere geri dönmüş olması da pandemideki eşitsizliklerin ortadan kalkmadı. Elena G. van Stee, pandemiden ve üniversitelerin ileride öğrenci eşitsizliğini daha iyi ele almasına yardımcı olabilecek üç ders çıkarılabileceğini dile getiriyor:

1. Dijital uçurum öğrenmeyi sekteye uğratıyor: Wi-Fi’ye erişim, cep telefonu ve dizüstü bilgisayarının varlığı, internete bağlı kalma becerilerindeki eşitsizlikler.

2. Yaşam koşulları öğrenme koşullarıdır: Ebeveynlerini COVID-19’a maruz bırakmaktan veya mali bir yük olmaktan korkan, mahremiyet, internet erişimi ya da aile üyelerinin rahatsızlıkları konusunda endişelenen öğrencilerin varlığı, aile evinde ders çalışmak için alan, sessizlik ve mobilya konusundaki eşitsizlikler de söz konusu.

3. Birçok öğrenci aynı zamanda aile bakıcısıdır: Pandemi birçok öğrencinin bakım sorumluluklarını artırdı ve bu da kimi zaman eğitime dair sorumluluklarına ayırabilecekleri zamanı kısıtladı.

Pandemi geride kaldı, eşitsizlikler baki. Dahası deprem sonrası Türkiye’de YÖK tarafından 2022-2023 eğitim ve öğretim yılı bahar döneminin uzaktan öğretim yoluyla tamamlanmasının uygun olduğuna karar verilmesi; bu eşitsizlik ortamının daha da sertleşmesinin yolunu açmış, deprem sonrası rehabilite ortamını ortadan kaldırmıştır.

Akademik Dünyadan Gündemler

Yasushi Hazama, yakın tarihli (5 Şubat 2023) çalışmasında, Türkiye’de Anayasa Mahkemesi’nin tutumunu tartışmaktadır. Ülkedeki en yüksek mahkeme olan Anayasa Mahkemesi, son altmış yılda Türk siyasetinin seyrini şekillendiren birçok kararda sorumluluğu bulunmaktadır. Makale, Türk Anayasa Mahkemesi’nin kurumsal özelliklerine kısa bir genel bakış ile başlamaktadır. Ardından, yargı bağımsızlığı ve mahkemelerin sınırlandırılması da dahil olmak üzere anayasal denetime ilişkin temel argümanları incelemektedir. Son olarak, başkanlarının konuşmalarına dayanarak Mahkeme’nin tutumundaki değişim ve sürekliliği incelemektedir. Varılan sonuçlardan biri, Anayasa Mahkemesi’nin kendisini devlet ilkelerinin bekçiliğinden insan haklarının savunuculuğuna dönüştürdüğü ve kuvvetler ayrılığına ilişkin rolünü koruduğudur. Bu dönüşüm hem iç hem de dış baskılardan kaynaklanmıştır: vesayetçi demokrasinin rekabetçi otoriterliğe dönüşmesi ve iç hukukun uluslararası anlaşmalarla çelişmesi.

ABD hükümetinin koronavirüs salgınına verdiği tepki, refah devletinin boyutu ve yapısı hakkında yeniden tartışmalara yol açtı. ABD’nin güvenlik ağının benzer ülkelere kıyasla nispeten daha az güçlü olduğu alanlar olan doğum öncesi ve erken çocukluk politikalarına özellikle dikkat çekilmiştir. Bakım ekonomisi olarak adlandırılan sürecin neoliberal uzlaşıdan keskin bir kopuş teşkil ettiği iddialarına karşı Zachary Webster Griffen’ın makalesi, sosyal politika odağının erken yaşama doğru kaymasının, “insan sermayesi”nin yetiştirilebileceği en iyi ortama ilişkin ekonomik fikirlerdeki değişikliklerle tutarlı olduğunu savunmaktadır: Erken yaşamın ekonomikleştirilmesi. Epigenetik ve nörobiyoloji gibi çeşitli alanlardan elde edilen gelişimin “kritik dönemleri” hakkındaki görüşlere dayanan ekonomistler, “insana yapılan yatırımlar” beş yaşından önce gerçekleştiğinde insan sermayesi kazanımlarının en yüksek seviyede gerçekleştiğini öngörmektedir. Beşeri sermaye odaklı sosyal politikaların çoğu geleneksel olarak risk yükünü özel ailelere yüklerken (örneğin öğrenci kredisi borcu veya sağlık sigortası), son yıllarda ekonomistler bunun yerine erken çocukluk gelişimine adanmış sosyal programların daha “verimli” kamu yatırımı kaynakları olduğunu savunmaktadır.

Sosyal Bilimler Kitap

Benedict Anderson’ın Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması milliyetçilik çalışmaları alanında referans metinlerden biridir ve 1983 yılında yayımlanmıştır. Rahmetli İskender Savaşır’ın çevirisiyle kitap 1993’te Türkçede Metis etiketiyle yayımlandı.

Kitap, milliyetçiliğin kökenlerini ve gelişimini incelemekte ve bunun matbaanın gelişmesi ve yerel dillerin yayılmasıyla ortaya çıkan modern bir olgu olduğunu savunmaktadır. Anderson, ulusların “hayali cemaatler” olduğunu, çünkü mensuplarının kendi vatandaşlarının çoğunu şahsen tanımadıklarını, ancak kendilerini ortak bir tarih, kültür ve kadere sahip ortak bir topluluğun parçası olarak hayal ettiklerini öne sürmektedir.

Anderson’ın kitabı, milliyetçilik çalışmalarına getirdiği yenilikçi ve etkili yaklaşımla büyük övgü toplamıştır. “Hayali cemaat” kavramı milliyetçilik çalışmalarının temel taşlarından biri hâline gelmiş ve Anderson’ın ulusal bilincin yaratılmasında kapitalist yayıncılığın rolüne yaptığı vurgu etkili olmuştur. Ulusal kimliğin yaratılmasında dilin rolüne ilişkin analizi de geniş çapta tartışılmış ve tartışılmaktadır.

Ancak kitap eleştirilere de maruz kalmıştır. Kimi bilim insanları Anderson’ın analizinin kapitalist yayıncılığın rolünü aşırı vurguladığını ve ulusal kimliklerin oluşumunda din, etnisite ve coğrafya gibi diğer faktörleri hafife aldığını savunmaktadır. Bazıları da Anderson’ın modern döneme odaklanmasını ve modern öncesi milliyetçilik biçimlerini ihmal etmesini eleştirmiştir. Ayrıca, Anderson’ın analizinin hayali toplulukların yaratılmasında güç ve tahakkümün rolünü küçümsediğini ve ulusal kimliklerin siyasi ya da ekonomik faktörlerden ziyade ortak kültür ve tarihin bir sonucu olduğunu öne sürdüğünü iddia edenler de olmuştur.

Sosyal Bilimler Müzik

Bu hafta biraz mazi.

• Albümün Adı: Tel Örgülerin Sınırlarında

• Albümün Süresi: 1 Saat 29 Dakika (15 Parça)

• Albüm Kapak Resmi: Made with AI

Listeyi Spotify üzerinden dinleyebilirsiniz. Eski müzik listelerinin tamamı buradan incelenebilir.

Sosyal Bilimler Sinema

Shadowlands, 1993 yapımı bir İngiliz biyografik drama filmi. Oxford Üniversitesi’nde akademisyen ve yazar olan C.S. Lewis (Anthony Hopkins) ile Amerikalı şair Joy Davidman (Debra Winger) arasındaki aşk ilişkisi anlatılmaktadır. Filmin başında Lewis, kitap yazarak ve kardeşi Warnie (Edward Hardwicke) ile vakit geçiren, Oxford’da çekingen ve biraz da yalnız bir profesördür. Lewis’in kitaplarının hayranı olan Joy, onunla mektuplaşmaya başlar ve sonunda ikisi tanışır. Kısa sürede yakın bir dostluk geliştirirler ve Joy, Lewis’in yanında yaşamak üzere İngiltere’ye gider.

Çevirmenlik Başvurusu

Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Yaralarımızı sardığımızı düşündüğümüz zamanlar. 19 Şubat 2023. Sosyal Bilimler’de on sekizinci bültene başlıyoruz.

Panoya Eklenenler

Geç Roma döneminde Hıristiyanlık üzerine çalışan bir tarihçi olan Prof. Christine Shepardson, Antakya’nın Hıristiyanlaştırılması üzerine yaptığı araştırmalar dolayısıyla 2006, 2008 ve 2010 yıllarında bölgede çalışmalarda bulunmuş ve insanların kendisini cömertçe karşıladığı bir bölgenin yeniden paramparça olduğunu görmesi yüreğini parçalamış. Shepardson, Antakya'nın zengin tarihini ve şehri daha önce yeniden inşa etmiş olan halkının direncini ve cesaretini bilmenin kendisini teselli ettiğini ve bu enkazın arasında bir umut olduğuna inandığını söylüyor. Geçmişe atıfla yazdıklarından bir kesit:

Erken dönem tarihçisi Cassius Dio, üçüncü yüzyılın başlarında kaleme aldığı Roman History adlı eserinde, 115 yılında şehri yerle bir eden şiddetli depremin yarattığı yıkımı ve can kayıplarını “tüm yeryüzü altüst oldu ve binalar havaya sıçradı” sözleriyle anlatmıştır. İlk Hıristiyan tarihçi John Malalas 526 yılında kentte meydana gelen bir başka yıkıcı depremden sağ kurtulmuş ve “Chronicle” adlı eserinde “yeryüzünün kaynaması ve ... her şeyin yere düşmesi” sonrasında akıl almaz yıkımı daha da derinleştiren korkunç yangını anlatmıştır. […] Malalas, 526 yılında “Hamile kadınlar ... toprağın altında doğum yaptılar ve bebekleriyle birlikte zarar görmeden çıktılar” diye yazarak, 6 Şubat 2023’te Antakya’da evinin yıkıntıları altında doğan, Arapça bir kelime olan ve Tanrı’dan bir işaret olarak [mucize —SB] çevrilebilecek Aya adı verilen bir kız bebeğin hayatta kalışını andırmıştır.

Shepardson’un söylediklerini destekeleyecek cinsten bir fotoğraf:

Türkiye’deki deprem Suriye’de de oldu. Hatta hâlâ güncellenmekte olan Wikipedia maddesinde bu durum “2023 Turkey–Syria Earthquake” başlığında yer alıyor. Dr. Lina Khatib, The Sunday Times için kaleme aldığı yazıda, Esad’ın deprem sayesinde bir fırsat yakaladığını dile getirmiş: Yıllarca süren siyasi izolasyonun ardından fiili bir tanınma imkânı elde etmek. Khatib şunları dile getiriyor:

Felaketin hemen ardından cumhurbaşkanlığı ofisi Suriye halkına başsağlığı dilemedi ya da olağanüstü hâl ilan etmedi. Bunun yerine, Esad’ı uluslararası meşruiyete haiz olarak sunmaya öncelik vererek, Esad’ın çoğu Arap ülkelerinden olmak üzere dünya liderlerinden sempati ifade eden mesajlar aldığını vurguladı. Kilit müttefik Başkan Putin’den gelen taziye mesajlarına özel bir önem atfedildi. Arap ülkeleri rejimin kontrolündeki bölgelere insani yardım göndermeye başladıkça Esad’ın siyasi açıdan itibarı da arttı. Ancak Esad için asıl ödül, Batı ile uzlaşıyor görünmeden onunla ilişkilerini normalleştirmek. Esad, depremin yıkımını, yeniden inşa için Batı’dan fon almak için bir manevra olarak kullanmak istiyor. Ama iş daha da kötüleşiyor. Depremler Esad’a rejimin işlediği suçların delillerini silmenin bir yolunu veriyor. […] Esad muhaliflerine karşı yakıp yıkma stratejisi izliyor ve genellikle kontrolü dışındaki bölgeleri yerle bir etmeyi hedefliyor. […] Depremlerin ardından Esad’ın buldozerleri yıkımdan faydalanarak şehirdeki daha fazla binayı yıktı ve hasarı doğal afetten kaynaklanıyormuş gibi gösterdi. Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan rejim bölgelerindeki deprem kayıplarının sayısı, bağımsız bir sivil toplum kuruluşu olan Suriye İnsan Hakları Ağı tarafından açıklanan sayının dört katından fazladır. Esad’ın siyasi mahkumlara işkence yapmak ve onları öldürmek konusunda belgelenmiş bir geçmişi var. Şişirilmiş ölü sayısı, işkence kurbanlarını deprem kurbanları olarak saymasına olanak sağlıyor.

İslamcı yakada değişen bir şey yok. İşler giderek daha da rezil bir hâle evriliyor. Taliban’ın nihai hedefinin Batı tarzı demokrasiyi reddederek Afganistan’da kendi yorumladıkları şekilde İslam hukukuna göre yönetilecek bir İslam devleti kurmak olduğunu biliyorduk. Susannah George’un Washington Post’taki haberine göre bu niyete adım adım yaklaşılmakta:

Bir buçuk yıl sonra Taliban, dini bir emirlik kurma amacıyla yürüttüğü kampanyada anayasayı çöpe atarak ve hukuk kurallarını İslam hukukunun acımasız bir yorumuna dayanan kurallarla değiştirerek ülkenin adalet sisteminin içini boşalttı. Taliban hapishaneleri doldurup taşırdı, erkekleri ve kadınları temel medeni haklardan mahrum bıraktı ve en savunmasız Afganları korumayı amaçlayan sosyal güvenlik ağlarını aşındırdı. Aynı zamanda medyayı da dönüştürmeye çalışıyor, ülke için kendi görüşünü yaymak için kullanıyor ve müzik ve kadınların varlığı da dahil olmak üzere İslami olmadığı düşünülen içerikleri yasaklıyor. […] Afganistan’ın ikinci kenti Kandahar’daki camiinin önünde konuşan Taliban’la yakın bağları olan önde gelen imamlardan Mevlevi Ahmet Şah Fedayii “Ülkeye insanlığı geri getirdik” diyor. Fedayii, Taliban yönetiminin kadınlar da dahil olmak üzere tüm Afganların yaşamlarını iyileştirdiğini ve halka daha fazla ifade özgürlüğü verdiğini söyledi. “Önceden kadınlar çalışmaya, emek vermeye zorlanırdı ama şimdi evde tutuluyor ve bir kraliçe gibi muamele görüyorlar” dedi. […] Kandahar mahkemesinin ceza kanadında yargıçlık yapan 35 yaşındaki Müftü Fazlullah Asım, “Mahkemeler İslami bir hükümet için ana arınma kaynağıdır” dedi.

Deprem bir Türkiye gerçeğiydi. Bu gerçeği apaçık biçimde yaşadık ve gördük. Bundan sonrasında yapılması gereken hususlara dair hemen herkes kendi uzmanlık alanı doğrultusunda bir şeyler söyleyecek. Sanırım burada söyleyeceğimiz şey Türkiye’de oldukça az sayıda kişinin gündeminde olacaktır. TIME’ın Afrika Büro Şefi Aryn Baker’ın yazısında belirttiği üzere;

BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) 2021 raporunda, dünya ısındıkça Türkiye’nin daha yüksek sıcaklık, sıcak hava dalgaları, kuraklık ve yükselen deniz seviyeleri gibi sorunlarla karşılaşabileceği öngörüsünde bulundu. Şehirlerin iklim değişikliğine uyum sağlamasına ve bununla mücadele etmesine odaklanan küresel bir belediye başkanları konsorsiyumu olan C40’ın kentsel planlama ve tasarım direktörü Hélène Chartier, her türlü yeni yapılaşmanın bu geleceği göz önünde bulundurması gerektiğini söylüyor. “Depremden sonra iklim risklerini dikkate almadan yeniden inşa etmeye çalışmak büyük bir hata olur. Türkiye, yalnızca depremler için değil, tüm dünyadaki iklim riskleri için sorunun bir parçası olan yapılaşma modelini hayata geçirmeden nasıl yeni bir yapı inşa edeceğini şimdiden düşünmelidir.”

Baker yazısında birkaç somut öneride de bulunuyor:

Doğru yapıldığında, yeni veya yeniden inşa edilen binalar, yalıtım kullanılarak, güneşe maruz kalma göz önünde bulundurularak, yansıtıcı çatılar dahil edilerek ve işlenmiş pencereler takılarak yerel ve gelecekteki hava koşullarına daha iyi dayanacak şekilde uyarlanabilir. Güneş panelleri yeni inşaatlara entegre edilirse, daha dayanıklı bir elektrik şebekesi oluşturulmasına yardımcı olacaktır. Şehirler, sel durumunda su akışının emilmesine yardımcı olurken kentsel ısı adası etkisini azaltmak için daha fazla yaya alanı, park ve bitki örtüsü içerecek şekilde yeniden tasarlanabilir.

Akademik Dünyadan Gündemler

Yanlış bilgilendirme ve nefret söylemi, aşırı sağcıların, beyaz üstünlükçülerin ve komplo teorisyenlerinin yükselişinin yanı sıra sosyal medya araştırmalarında yaygın konulardır. Sosyal medyada etik dışı davranışlarla ilgili bu endişelere yanıt olarak hazırlanan Olivia Inwood ve Michele Zappavigna imzalı makale, komplocular tarafından öne sürülen temel sosyal bağların YouTube yorumlarında söylemsel olarak nasıl müzakere edildiğini araştırmaktadır. Yabancı düşmanı ve komplocu iddiaların hedefi olan Notre Dame Katedrali yangınıyla ilgili yorumlardan oluşan bir külliyatın niteliksel analizini yapan çalışma, metodolojik olarak sosyal semiyotik bir yaklaşıma dayanmaktadır. Veri kümesinde, her biri sosyal bağların ve meşrulaştırma stratejilerinin belirli bir modelini gerçekleştiren yedi metin kişisi tanımlanmıştır; örneğin, “Eğitimciler” uzmanların otoritesini meşrulaştırmış ve içeriğin neden yanlış olduğunu açıklamış, “Beyaz Üstünlükçüler” ve “Kışkırtıcılar” ise teknolojiyi onaylamış ve belirli sosyal grupları olumsuz değerlendirmiştir. Kullanılan yöntem, komplo teorilerinin altında yatan çeşitli ideolojilerin merkezinde yer alan tutumları ve meşrulaştırma stratejilerini tanımlamaktadır.

Birkaç yıl öncesine kadar aşırı uç olarak görülen sağ popülizm giderek daha ana akım hâle geldi. Ayrıştırıcı popülist söylemin düşmanca davranışlar üzerindeki salgın etkisi ve göçmen karşıtlığı ile güçlü ilişkisi göz önüne alındığında, popülizmi onaylayan kişilerin sığınmacılara yönelik saldırıları da haklı bulup bulmadığını sormak önemlidir. Alman Genel Sosyal Anket verilerini (N = 3,268) kullanarak, popülist inançların desteklenmesinin, ulusal gurur ve siyasi şiddetin ahlaki olarak meşrulaştırılması yoluyla Almanya’daki sığınmacılara yönelik saldırılara sempati duyulmasını öngördüğü bir modeli Mete Sefa Uysal, Carina Hoerst, Sofia Stathi ve Thomas Kessler test etmiş ve çalışmalarında bu durumu kaleme almış. Sonuçlar, popülist inançları daha fazla benimseyen kişilerin sığınmacılara yönelik saldırılara da daha fazla sempati duyduğunu göstermiştir. Ayrıca, ulusal gurur ve siyasi şiddetin ahlaki olarak meşrulaştırılması, popülist inançlar ile sığınmacılara yönelik saldırılara duyulan sempati arasındaki ilişkiye aracılık etmiştir. Sağcı popülizmin dış gruplara yönelik şiddetin meşrulaştırılmasındaki rolü, çağdaş bir sosyal-psikolojik çerçeve içinde tartışılmaktadır.

Dipnot

Önümüzdeki bültenden itibaren eski bültenlerimizden yaptığımız gibi kitap-film tavsiyesine ve müzik listesi hazırlamaya devam edeceğiz. Ek olarak; Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

12 Şubat 2023.

Yaşadığımız depremi anlatmanın birçok yolu var, aslında herkes kendi dünyasından ve “iyi olduğunu düşündüğü” alandan ya da mesleki formasyonundan yola çıkarak konuşuyor. Duyguların tarifi kolay değil ve yalnızca duyguların tarifi üzerinden bir anlatım çoğu kez yaşananları ve hakikati gölgeleyebiliyor. Böylesi kriz zamanlarında sözü uzatmadan olanı olabildiğince dile getirmek daha elzem gözüküyor. Bu şekildeki bir anlatım çoğu kez gazetecilik olarak da görülebilir. Nasıl görüldüğü de bir yerden sonra pek önem arz etmiyor gibi.

Burada olanı olduğu gibi söylemeye gayret edeceğiz. Bunu yaparken, buraya sığdıramayacağımız hususlar ve daha fazlası için kimi bağlantıları da yazıya ekleyeceğiz.

Sebebi her ne olursa olsun, yeterli hızda ve organize olmuş biçimdeki müdahalede geç kalındı. Özellikle ilk iki gün (ki en kritik zamanlar) depremzedelerin kameralara yansıyan sözleri, ruh hâlleri, tepkileri, çaresiz ve yalnız kalışları bu durumu açıklıkla gösteriyor. Ve hatta 150. saatte dahi enkaz altından canlı çıkmayı başaranları gördükçe bu geç kalınmışlık daha da belirginleşiyor. Demek ki ilk 48 saatte neler yapılabilirdi.

Bu geç kalınmışlığın en önemli sebeplerinden birinin afet konusunda yönetim ve organizasyonun ehil olmayan yöneticilere verilmesi ile ilgili olduğu açık. Yani apaçık bir liyakat ve nepotizm meselesi. AFAD’ın Afetlere Müdahale Genel Müdürü’nün özgeçmişi konuyu anlamak açısından oldukça sarih bir örnek olarak karşımızda —hatta yazdığı kitap da bize çok şey anlatabilir.

Sebepler konusunda Bekir Ağırdır’ın derli toplu bir analizi var. İktidara yönelik 4 temel mesele var diyor:

1. Hemen her konuda bilimdışılık

2. Bürokrasi ve liyakat(sızlık)

3. Merkezîleşme, merkezîleştirme ve denetim altında tutma arzusu

4. Partizanlık ve kamuoyunu da buna dayatmaya çalışmak

Bu dört maddeyi anlattığı kısa bir video (3 dk.) buradan izlenebilir. İlgili videonun yer aldığı programın tamamı da burada.

Ağırdır’ın katıldığı başka bir programda dikkat çektiği bir husus var ki onun da kıymetli olduğunu düşünüyoruz:

Kabul edelim ki cumhuriyetin demokrasiyle imtihanında sınıfta kaldık. Yalnızca devlet değil, toplum da yurttaşlar da siyaset de bu imtihanda sınıfta kaldık.

Ağırdır’ın neden böyle bir şeyden bahsettiğini anlattığı videoyu da buradan (2 dk. 40 sn.) izlemeniz mümkün. Ağırdır bu konudaki görüşlerini daha derli toplu olarak Oksijen’deki köşesinde yazdı. Okumak isteyenler için ilgili sayfayı buraya ekledik. Vurgular bize aittir.

Sebepler meselesi ile ilişkili olarak bir başka husus da var ki, hemen her afet ve kazadan sonra sözü kadere ve fıtrata getirip, şehitlik mertebesine yükseltme tutumudur. Örneklerini çok kez gördüğümüz bu tutum elbette bu depremi de es geçmedi. Kader dışında hemen her şekilde açıklanabilecek bu olay için “kader planının içerisinde olan şeyler” demek en azından bir kamu yöneticisinden beklenilen bir söylem olamaz. Zira Kemal Can, katıldığı bir programda bu konuyu oldukça isabetli bir biçimde anlatıyor:

Kamu görevlisinin sorumluluğu bunun kader olduğunu ikna etmek değildir. Bu psikiyatristlerin, din görevlilerinin işi olabilir ama kamu görevlisinin görevi bu insanların [depremzedelerin] bunu yaşamamaması sağlamak, yaşadıkları anda da gidermektir.

Kemal Can’ın bu konudaki görüşlerini buradaki videodan (2 dk. 59 sn.) izleyebilirsiniz. O kadar ki rejimin bilindik simalarından Nihat Hatipoğlu bile bu duruma itiraz etmiş:

Bilim adamlarının sözü, bizim için dini bir emir gibidir. Geçmişte dinlemediğimiz için başımıza felaket gelmişse bunu kaderle ifade etmeyeceğiz. Kader bu değil, kader akıllı düşünmektir, kader tedbir almaktır.

Tabi işin en önemli ve daha çok teknik olarak görülen ve fakat bunun da pekâlâ politik olan (olması gereken) yanı kaçak yapı ve imar affı (barışı) konusu. İmar barışı, imar mevzuatına veya ruhsata aykırı yapılara, yapı kayıt belgesi verilmesi demek ve bu, kaçak yapılaşmanın en önemli teşvik unsurlarından birisi. Denetimden geçmeyen yüz binlerce bina depremde yıkılmaya adaydı ve “[imar barışı] denetimsiz kaçak yapıların devlete para verilerek yasallaşması anlamını taşıyor[du].”

Buğra Gökçe’nin paylaştığı verilere göre, 2018’de Cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde çıkarılan imar affında Türkiye çapında 3 milyon 152 bin yapı kayıt belgesi verilmiş ve depremin etkilediği 10 ilde imar affı kapsamında verilen yapı kayıt belgesi sayısı 294 bin 166 imiş. Bu durumun yansıması sahalarda şöyle dile getirilmiş:

İmar barışıyla … sayıda …’nın sorununu çözdük. [Video]

TMMOB Şehir Plancıları Odası Genel Sekreteri Gencay Serter bu durumu şöyle açıklıyor:

1999 Marmara Depremi sonrasında kentlerin planlanmasından başlayarak yapıların projelendirilmesi, ruhsatlandırılması, inşa edilmesi ve tüm bu süreçlerin denetlenmesine yönelik elde edilen kazanımlar “imar barışı” ile bir anda zarar görmüş ve dayanıksız yapı stokunun dönüştürülmesi beklenirken yasallaştırılarak kullanılmasına devam edilmesi teşvik edilmiştir.

Hâl bu. Tabi 2023 seçimleri öncesinde de bu mesele gündeme geldi. Mustafa Destici tarafından TBMM’ye 25 Temmuz 2022’de sunulan “İmar Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi” TBMM Başkanlığı tarafından 11 Ekim’de komisyona sevk edildi. Destici’nin teklifinin özeti şöyle:

Teklif ile; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla Yapı Kayıt Belgesi başvuruları için daha önce belirlenmiş sürelerin uzatılması ve daha önce bu sürelerden kaynaklı belgeleri iptal edilenler hakkında tesis edilen idari işlemlerin ve para cezalarının iptal edilmesi amaçlanmaktadır.

Bakalım bu teklif meclisten geçecek mi? Bu konuyla ilgili bir reklam videosu var: “Devletten vatandaşa uzatılan bir şefkat eli… Devlet vatandaşı ile helalleşiyor.” Ortada kanun yokken kanunun propagandası var. Denk gelmediyseniz buradan izleyebilirsiniz. Gerek yok demeyin, izleyin ve unutmayın.

Tabi mesele yalnızca imar affı değil. Deprem yönetmeliğine “uygun yapılmış” birkaç yıllık binaların bile yerle bir olduğunu gördük. Acil Durum Planlaması ve Yönetimi Uzmanı Prof. David Alexander bu konuda şöyle diyor, vurgular bize ait:

Depremin maksimum yoğunluğu şiddetliydi ama iyi inşa edilmiş binaları yakacak kadar da değildi. … Birçok yerde sallantı maksimum derecenin altındaydı, dolayısıyla yıkılan binlerce binanın neredeyse tamamının makul deprem inşaat yönetmeliğine uygun olmadığı sonucuna varabiliriz. … Sorun kısmen, mevcut binaların çok az güçlendirilmesi, ancak bir de yeni inşaatlarda kurallar da çok az uygulanıyor.

Bu konuda tabi akla çoğu kez sorumlu anlamında müteahitler ya da binayı yapan sahipler akla geliyor elbette. Ancak yalnızca bunların olmadığı açık. 1999 depremini soruşturan savcı Ali Özgündüz bunlara ek olarak, sorumlulara şunları da ekliyor: “Yerel yönetimler, belediyeler ve siyasiler, şehircilik bakanlığı yetkilileri, denetim firmaları yetkilileri, beton laboratuvarları, kontrol mühendisleri…” Özgündüz’e göre bunların her biri müştereken iştirak hâlinde sorumlu. Özgündüz’ün konu hakkındaki görüşleri buradan izlenebilir.

Bu depreme dair öne çıkan meselelerden biri de şüphesiz medyaydı. Gazetecilik yapanlar ile propagandanın maşası olanlar arasındaki fark umarım görülebilmiştir.

Mesela halkın sesine kulak verip, haberin bitiminde kameraman arkadaşına kamerayı kapat diyerek depremzedeye yardım etmek isteyen Euronews Türkçe’den Dilek Gül’ün şu kısa haber videosunu izleyiniz. Bir de konuştuğu depremzede yardım ekiplerin gelmediğini söyleyince lafını kesip uzaklaşan Show TV muhabiri Tuğba Södekoğlu’nun haberini (!) izleyin.

Yahut CNN Türk’ten Ahmet Hakan’ın deprem bölgesinde yaşananlar için “Olumsuzluklar çok az aslında ama onlar tabi çok can sıkıcı oldukları için bize fazla geliyor” demesini görün.

Öte yandan TRT Haber’den Fuat Kozluklu’nun depremdeki dramlara tanıklık ettiğini anlatırken depremzede yurttaşın sorusunu hiç duymadan konuşmaya devam etmesi ve sonra yayını kesmesini izleyebilirsiniz.

Bunların sayısı artabilir.

İyi bir habercilik örneği için HaberTürk’te deprem bölgesi Hatay’dan son durumu aktaran Mehmet Akif Ersoy’un, arama kurtarma çalışmalarında ışık yetersizliğini (aslında olmayışını) yayının ışıklarını kapatarak gösterdiği videoyu izleyebilirsiniz.

Tabi afet anında Twitter ve TikTok uygulamalarına (kısa süreli de olsa) bant daraltmasına gidilmesi (göçük altında kalan insanların Twitter’dan konum bildirip yardım çağırmasına rağmen) de başlı başına bir kriz ve yönetememe örneğiydi.

Depremzedelerin sansüre uğradığı bir yerde seslerini duyurdukları videoların sosyal medyada paylaşılmasının bile “provakasyon” olarak nitelendirildiğini dahi gördük. Tam bir akıl tutulmasıydı.

Medyanın durumuna dair M. Serdar Kuzuloğlu’nun 10 Şubat 2023 tarihli Oksijen’deki yazısındaki şu bölüm de oldukça önemliydi, vurgu bize ait:

Böylesi durumlarda resmi kurumların ve kaynakların bilgilerine itibar edilmesi salık veriliyor. Ancak bu yaklaşım sadece o kurumlar işe yarar bilgiler paylaştığında geçerli. Kamu iletişimi yerini propagandaya bıraktığı için resmi kaynaklardan yana beklentiyi düşük tutmak gerekiyor.

Bu bültenin yazıldığı sırada vefat sayısı 29.600’e ulaşmıştı.

Ve maalesef sayının artacağı öngörülüyor.

Türk Girişim ve İş Dünyası Konfederasyonu (TÜRKONFED) “2023 Kahramanmaraş Depremi Afet Durum Raporu” başlıklı bir rapor hazırlamış. Bunu haberleştiren Bloomberg HT’nin haberine göre (rapor hazırlayan konfederasyon, kendi hazırladığı raporu web sitesine koymamış, tam metin bulunmuyor! Vurgular bize ait);

… raporda 1999 yılında yaşanan Marmara depreminin verileri esas alınarak can kaybı ve mali hasara yönelik öngörüler hazırlandı. Raporda Marmara Depreminde can kaybı 18 bin 373 kişi, mali hasar 1999 dolar kuru ile 17,1 milyar dolar hesap edilirken Marmara depremi verilerinin kullanıldığı metodoloji ile Kahramanmaraş depremlerinin 72 bin 663 can kaybı ve 84,1 milyar dolar mali hasara neden olacağı öngörüldü.

France24’ün haberine göre, Birleşmiş Miletler İnsani İşlerden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Martin Griffiths kendisine bilgi verildiği anda “Türkiye’de 24.617, Suriye’de ise 3.574 kişinin öldüğünü ve teyit edilen toplam ölü sayısının 28,191 olduğunu ve bu rakamın iki katına veya daha fazlasına çıkacağını” söylemiş.

Bülteni sonlandırırken “bu ülkedeki her şeyin tek müsebbibi olmak üzere bu ülkenin rejimini değiştiren” kimse ve kurduğu düzen hakkında Sera Kadıgil’in şuradaki videosunu izlemenizi tavsiye ederiz.

Umarız bu günleri bir daha yaşamayız aynı hatalara bir daha düşmeyiz. Umarız bu son olur. Hayatını kaybedenlere baş sağlığı, kalanlara ve bizlere sabırlar diliyoruz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Şubat ayının ilk bülteni, karlı bir Ankara pazarı. On altıncı bültene başlıyoruz.

Panoya Eklenenler

Gün geçmiyor ki birinci dünyada hazırlanan bir rapor Türkiye’nin gerçeklerini dile getirmesin. Cato Enstitüsü, Fraser Enstitüsü ile birlikte Human Freedom Index 2022 raporunu yayımlamış. Tabi hemen CTRL+F yapıp “Turkey” ibaresini aradık.

Önce rapor hakkında:

İnsan Özgürlüğü Endeksi; kişisel, medeni ve ekonomik özgürlüğü kapsayan geniş bir ölçüt temelinde dünyadaki insan özgürlüğünün durumunu ortaya koymaktadır. İnsan özgürlüğü, bireylerin haysiyetini tanıyan sosyal bir kavramdır ve burada negatif özgürlük veya zorlayıcı kısıtlamaların yokluğu olarak tanımlanmaktadır. Özgürlük doğası gereği değerli olduğu ve insanlığın ilerlemesinde rol oynadığı için dikkatle ölçülmeye değerdir. İnsani Özgürlük Endeksi, özgürlük ile diğer sosyal ve ekonomik olgular arasındaki ilişkilerin ve özgürlüğün çeşitli boyutlarının birbirleriyle etkileşim biçimlerinin daha nesnel bir şekilde gözlemlenmesine yardımcı olabilecek bir kaynaktır.

Raporda birçok kriter dikkate alınsa da temel kriterler şuralarda düğümleniyor: Hukukun üstünlüğü, güvenlik ve emniyet, hareketlilik / serbestiyet, din, dernek, toplanma ve sivil toplum, ifade ve bilgi alma/verme, hukuk sistemi ve mülkiyet hakları, temiz / sağlam para, uluslararası ticaret yapma özgürlüğü, ilişki biçimleri ve regülasyonlar.

165 ülkenin yer aldığı raporda, ilk on ülkeye bakalım: İsviçre, Yeni Zelanda, Estonya, Danimarka, İrlanda, İsveç, İzlanda, Finlandiya, Hollanda, Lüksemburg.

Bir de son on ülkeye bakalım: Libya, Burundi, Irak, Somali, Suudi Arabistan, Sudan, Mısır Arap Cumhuriyeti, İran İslam Cumhuriyeti, Bolivarcı Venezuela Cumhuriyeti, Yemen Cumhuriyeti, Suriye Arap Cumhuriyeti.

Evlere şenlik bir tablo değil mi, neredeyse ilk on ile son onun hiç değişmediği manzaralar.

Raporun ne dediğine geçmeden bir nebze kendimiz yorumlayalım:

İlk on ülke genellikle “Nordik-Baltık” veya “Nordik-Avrupa” ülkeleri olarak adlandırılıyor. Muhakkak kendi içlerinde farklılıkları var ama raporu anlamlandırabilemek adına bu ülkelerin ortak özellik ve karakteristiklerini dile getirmek gerekirse şunlardan bahsedebiliriz:

1. Yüksek yaşam standardı ve hayat kalitesi

2. Güçlü sosyal yardım sistemleri

3. Yüksek düzeyde insani gelişme, toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal uyum

4. Nispeten yüksek vergiler, ancak aynı zamanda kapsamlı bir kamu hizmetleri yelpazesi

5. Teknolojik yenilik ve sürdürülebilirliğe yüksek önem veren güçlü ekonomiler

6. Güçlü siyasi istikrar ve iyi yönetişim geleneği

7. Tarihsel olarak, bu ülkelerin çoğu uluslararası çatışmalarda tarafsız kalmıştır.

Öte yandan bir de son on ülkenin ortak özellik ve karakteristiklerini dile getirelim:

• Coğrafya: Bu ülkelerin çoğu, ortadoğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesinde yer almaktadır.

• Hükümet tipi: Mutlak monarşi olan Suudi Arabistan haricinde, bu ülkelerin çoğu yönetim biçimi anlamında cumhuriyet, tabi bu teoride “demokratik bir yönetim biçimi”ne işaret ediyor. Ama öyle olmadıklarını bilmiyoruz.

• Din: Nüfusun çoğunluğunun Hıristiyan olduğu Venezuela hariç, bu ülkelerdeki nüfusun çoğunluğu Müslüman’dır.

• Petrol ve Doğal Gaz: Bu ülkelerin çoğu, ekonomilerinde önemli bir rol oynayan petrol ve doğal gaz kaynakları bakımından zengindir. Doğal olarak dışarıdan müdahaleye (paylaşım, yağmalanma arzusuna) açıklar.

• Siyasi İstikrarsızlık: Bu ülkelerin çoğunun iç savaşlar, askeri darbeler ve uluslararası çatışmalar da dahil olmak üzere siyasi istikrarsızlık geçmişi vardır.

• Ekonomik Mücadeleler: Bu ülkelerin çoğu yüksek düzeyde yoksulluk, işsizlik ve enflasyon gibi ekonomik zorluklarla karşı karşıyadır.

• İnsan Hakları Endişeleri: Bu ülkelerin birçoğu ifade ve toplanma özgürlüğünün kısıtlanması, siyasi muhaliflere ve azınlık gruplarına yönelik şiddet de dahil olmak üzere insan hakları ihlalleri nedeniyle eleştirilmektedir.

Gelelim Türkiye’ye. 165 ülke arasında Türkiye 130. sırada.

Türkiye’nin “rekabet” içinde olduğu ve “geride bıraktığı” ülkelere bakalım: Belarus, Birleşik Arap Emirlikleri, Komorlar, Katar, Azerbaycan, Vietnam, Brunei Darüsselam, Umman, Myanmar.

Bunların en genel hatları ile ortak yanları: Monarşiler veya otoriter rejimler, sınırlı siyasi özgürlükler söz konusu ve sivil özgürlükler üzerinde ciddi kısıtlamalar var. Vietnam ve Myanmar hariç, bu ülkelerdeki nüfusun çoğunluğu Müslüman. Bu ülkelerin birçoğu köklerini Pers, Moğol ve Osmanlı İmparatorluğu’ndan alıyor.

Raporun Türkiye ile ilgili dikkat çekilen kısımlarına bakalım.

İnsan özgürlüğünün en yüksek noktası olan 2007’den bu yana, az sayıda ülke özgürlük seviyesini artırmıştır, ancak Myanmar gibi birçoğu çok düşük bir seviyeden başlamış ve çoğunluğu yalnızca küçük gelişmeler yaşamıştır. Ülkelerin büyük çoğunluğunda düşüşler görülmüştür. En çok gerileyen ülke ve bölgeler arasında Suriye, Nikaragua, Macaristan, Türkiye ve Hong Kong yer almaktadır.

Raporun Türkiye’ye odaklanan bölümü iki sayfadan (s. 358-9) oluşuyor. İlgili bölümü buradan indirebilirsiniz. Bu bölümdeki kimi verileri kullanarak aşağıdaki tabloları hazırladık.

Bölümü kapatırken kısa bir anket yapalım:

Dipnot

Bültenin okur ve takipçileri bilirler, “Sosyal Bilimler Gündemi,” “Akademik Dünyadan Gündemler” ile bültenin bu bölümünde bir kitap ve film uzun uzadıya tasvirlerle açıklanır ve önerilirdi ve bir müzik listesi oluşturulurdu. Bu hafta, insan hakları ile ilgili rapor yoğunluklu bir biçimde gündemimizde olduğu için “Sosyal Bilimler Gündemi,” “Akademik Dünyadan Gündemler” ile kitap-film-müzik kısmını es geçiyoruz. Hazırladığımız eski müzik listelerinin tamamı buradan incelenebilir. Kitap tavsiyesi içim Instagram’da Yeraltındaki Seyirci ile Sosyal Bilimler Kitabevi hesapları takip edilebilir. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Ocak ayının son pazarı. Zaman ne de çabuk geçiyor. On beşinci bültene başlıyoruz.

Sosyal Bilimler'in Gündemi

Pişmanlığın tipik bir özelliği, ister şimdi yapmamanız gerektiğine inandığınız bir şeyi yapmak olsun, ister şimdi yapmanız gerektiğini düşündüğünüz bir şeyi yapmamak olsun, ‘yanlış’ seçim yapmaktan dolayı kendinizi suçlamaktır. Bazı pişmanlıklar hafif ve geçicidir ve bu nedenle fazla kalp ağrısına neden olmaz. Ancak pişmanlığın peşinizi bırakmaması mümkündür —kendinizi suçlama, üzüntü ve sahip olabileceklerinize dair bir kayıp hissiyle tükenirsiniz. Pişmanlığın bu daha güçlü biçimiyle boğuşuyorsanız, bu rehber metin size onunla başa çıkmanız ve onu yaşamınızda olumlu bir güce dönüştürmeniz için bazı öneriler sunacaktır. Jelena Kecmanovic’in yazısını Talha Dereci Türkçeye çevirdi.

Panoya Eklenenler (Dikkatimi Çekenler)

Malum geçtiğimiz günlerde Prens Harry’nin Spare adlı kitabı çıktı ve elbette ciddi bir satış söz konusu oldu. İlk çıktığı gün toplam 1,4 milyon denilmişti, rakam değişebilir. Harry kitapta içki ve uyuşturucu kullanımından, bekaretini kaybetmesinden ve bir kıyafet partisinde Nazi kıyafeti giymesinden vs. bahsettiği için çok ilginç gelmiş okura. Hatta durun asıl can alıcı ve herkesin diline düşen şeyi söyleyeyim: Harry, kitabın bir bölümünde eşi Meghan Markle ile ilgili bir tartışma yüzünden ağabeyinin kendisine saldırdığını belirtmiş, kitapta bunu şöyle aktarmış:

Elindeki su bardağını bıraktı, bana başka bir şekilde hitap etti ve üzerime yürüdü. Her şey bir anda oldu. Çok hızlı. Yakamdan tuttu. Kolyemi kopardı ve beni yere itti. Köpeğin mama kabının üzerine düştüm. Kap kırıldı ve parçaları sırtıma battı. Sersemlemiş halde bir süre öyle kaldım. Sonra yerden kalkıp gitmesini söyledim. (vurgular bana ait - TD)

Ne büyük sersemlikler! Aynı dünyaları yaşamadığımızın pek açık göstergesi değil mi? Zenginlikten veya kraliyet ailesinden söz etmiyorum, elbette aynı dünyalar değil. Dediğim şey, nasıl bir simülasyon içindeysek artık, tüm dünyada birbirlerini huhnarca katleden bir sürü insan varken sırf “ünlü” olmaları hasebiyle birinin diğerini itmesi ve onun düşüp sersemlemesi bir “olay” hâline gelebiliyor ve günlerce konuşulabiliyor — bakın biz bile gündemimize almışız; ama diyeceğim başka bir şey.

Ünlüler hayatlarını bile isteye kamuya açtıklarında (ünlü olmalarının sürdürülebilirliği biraz da buna bağlı), anlaşılan o ki bu durum onu takip eden bireylerde bir aşinalık ve yakınlık hissi yaratıyor. Kendinden bir pay belliyor gibi. Bunun bir adı var: Parasosyal ilişki.

Parasosyal ilişki, bireylerin bir medya figürüyle, örneğin bir ünlüyle kurdukları tek taraflı bir ilişkiyi ifade ediyor. Bu ilişkide bireyler, yüz yüze hiç tanışmamış olsalar bile bu kişiyi tanıyormuş ve onunla kişisel bir bağları varmış gibi hissederler. Kişi, medya figürünü arkadaş ya da sırdaşmış gibi görür. Bu durum, bireyler televizyon, filmler, sosyal medya vb. aracılığıyla medya figürlerine düzenli olarak maruz kaldıklarında ortaya çıkabiliyor. Parasosyal ilişkiler, medya figürüne yapılan duygusal paylaşım hissi ile de karakterize ediliyor. İnsanlar bu kişiyi tanıyormuş ve nasıl davranacağını tahmin edebiliyormuş gibi hissedebilir ve hatta medya figürünün eylemlerine bağlı olarak öfke, üzüntü veya mutluluk gibi duygular yaşayabilir.

Türkiye’de yaşayan birinin düzenli olarak maruz kaldığı medya figürünü düşünüyorum. Kaç kişi o figüre bir aşinalık ve yakınlık hissediyor, onu arkadaş ya da sırdaş belliyor acaba? Sanırım önümüzdeki birkaç ay içinde bu sorunun cevabı belli olacak.

Kimi araştırmalar, (bu durumun olmlu yanları olduğunu dile getirse de), bireylerin medya figürlerinden gerçekçi olmayan beklentiler geliştirebileceğini ve bu beklentileri karşılayamadıklarında kendilerini hayal kırıklığına uğramış ve hatta ihanete uğramış hissedebileceklerini dile getiriyor. Ayrıca, sosyal izolasyona yol açabileceğini ve bireylerin gerçeklikle bağlarını kaybetmelerine neden olabileceğini dile getiriyor. Zaten o bağ kopmadan bu kafaya ulaşmak zor.

İşin ilginç yanı Prens Harry’nin kitabı için “monarşi fikrinin altını oyduğu” şeklinde yorumlar yapılıyor. Binlerce yıldır varlığını sürdüren bir yönetim biçiminin altını oyan şeyin bir anı kitabı olması (ya da böyle olduğunu düşünmek) tam da bu zamanların meselesi olurdu herhalde.

Akademik Dünyadan Gündemler

Sosyal medyada siber zorbalık, çocuklar ve gençler için önemli bir sorun teşkil etmeye devam ediyor ve platformlar bunu ele almak için giderek daha fazla yapay zekâya (YZ) başvuruyor. Bununla birlikte, çocukların YZ tabanlı müdahalelerin etkililiğine ilişkin görüşleri ve bu müdahalelerin, dijital ortamda geçerli olan Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nde kendilerine tanınan koruma, mahremiyet ve ifade özgürlüğü haklarını nasıl etkilediği hakkında çok az şey bilinmektedir. Tijana Milosevic ve meslektaşlarının yaptığı çalışma, çocuklara siber zorbalığın yapay zekâ tabanlı proaktif içerik moderasyonunun haklarını nasıl etkilediğine dair algılarını sorgulayan ilk çalışmadır. Yazarlar, sosyal öğrenme ve sosyal norm teorilerine dayalı olarak proaktif içerik kaldırmaya dayanan siber zorbalığa yönelik bir dizi YZ tabanlı müdahale tasarlamış; odak grupları ve derinlemesine görüşmeler yoluyla bu tür müdahalelerin çocuk hakları üzerindeki algılanan etkinliği ve bu müdahalelerin etkisi konusunda çocukların görüşlerini almıştır (İrlanda'dan çocuklar, 12-17 yaş, N = 59). Çalışmada, gençlerin sosyal normlarının müdahalelerin etkinliğini nasıl sınırlayabileceğini ve yapay zekâ tasarımına ilişkin platform kararlarına gençleri dahil etme ihtiyacını tartışılmıştır.

Yaygınlığı ve etkisinin abartıldığına dair delillere rağmen, çevrimiçi yanlış bilgi hakkındaki alarm niteliğindeki anlatılar ilgi görmeye devam ediyor. Sacha Altay ve meslektaşları çalışmalarında, sosyal bilimler ve medya alımlama çalışmalarında büyük veri kullanımını inceleyen araştırmalardan yola çıkarak, yanlış bilgiyle ilgili altı yanlış kanı tespit ediyor ve bunların yol açtığı kavramsal ve metodolojik zorlukları vurguluyoruz. İlk yanılgı kümesi, yanlış bilginin yaygınlığı ve dolaşımı ile ilgilidir. İlk olarak, bilim insanları metodolojik bakımdan kullanışlı olduğu için sosyal medyaya odaklanmaktadır, ancak yanlış bilgi yalnızca bir sosyal medya sorunu değildir. İkincisi, internet yanlış bilgi ya da haberlerle değil, memler ve eğlenceli içeriklerle dolup taşmaktadır. Üçüncüsü, yanlışlar doğrulardan daha hızlı yayılmaz; (yanlış) bilgiyi nasıl tanımladığımız sonuçlarımızı ve bunların pratik sonuçlarını etkiler. İkinci yanlış anlama kümesi, yanlış bilginin etkisi ve alımlanmasıyla ilgilidir. Dördüncüsü, insanlar internette gördükleri her şeye inanmaz: etkileşim hacmi inançla karıştırılmamalıdır. Beşincisi, insanların bilgisiz olma olasılığı yanlış bilgilendirilmiş olma olasılığından daha yüksektir; anketler yanlış algıları abartmakta ve yanlış bilginin nedensel etkisi hakkında çok az şey söylemektedir. Altıncı olarak, yanlış bilginin insanların davranışları üzerindeki etkisi, yanlış bilgi genellikle “koroya vaaz verdiği” için abartılmaktadır. Yanlış bilgileri doğru bir şekilde anlamak ve bunlarla mücadele etmek için gelecekteki araştırmaların bu zorlukları ele alması gerekmektedir.

Sosyal Bilimler Kitap

Steven Connor’ın Postmodernist Kültür: Çağdaş Olanın Kuramlarına Bir Giriş başlıklı kitabı, yirminci yüzyılın ortalarında modernist harekete bir tepki olarak ortaya çıkan kültürel, entelektüel ve sanatsal bir hareketi tanımlamak için kullanılan (fakat şüphesiz bundan daha fazlası olan) postmodernizm hakkındaki teorilere giriş niteliğindedir. Connor kitabında, postmodernizmin büyük anlatılara ve evrensel hakikate yönelik eleştirisi, yerel ve tikel olana odaklanması, pastiş ve parodiyi kullanması ve anlam yaratma sürecinde izleyicinin ya da okurun rolüne yaptığı vurgu gibi temel kavram ve fikirlerini inceliyor. Connor ayrıca postmodernizmin edebiyat, film, sanat, mimari ve reklamcılık gibi çeşitli kültürel formları nasıl etkilediğini, postmodernizm ile feminizm, Marksizm ve psikanaliz gibi diğer kültürel hareketler arasındaki ilişkiyi de araştırıyor.

Sosyal Bilimler Müzik

Bizi uzun zamandır takip eden bir okurumuz, deyim yerindeyse peçeteye istek parçası yazıp yolladı. Bu hafta için klasik müzik seçkisi hazırlar mısın, dedi. Açık konuşmak gerekirse neredeyse hiç dinlemediğim bir tür. Klasik müziğe yönelik yaygın eleştirileri** paylaştığımdan da değil ama o resmi ve radikal havaya dahil olabilmek pek mümkün gözükmüyor benim için. Ama bir dönem Nietzche okumaları sırasında onun besteci yanını da keşfetmiştim, Wagner’e olan hayranlığı ve sonrasındaki düşmanlığını da. Ondan bir iki bestenin ifa edilmesini de listeye dahil ederek ilginç bir işe giriştim. Klasik müziğe, çocuk yaşta Tom ve Jerry, Bugs Bunny, Daffy Duck ve diğerlerini izleyerek aşina olan (Amerikan animasyonunun altın çağının ürünlerini Özal sonrası tadan) bir nesil için bir liste hazırlayabilmek çok da zor olmasa gerek. Akif’in “Allah bu millete bir daha ‘İstiklal Marşı’ yazdırmasın” demesi gibi, umarız bu bültende bir daha klasik müzik listesi hazırlamak durumunda kalmayız.

İlk kez listedeki şarkı sayısını on beşin üzerine çıkartıyoruz (bir daha hazılanmayacağı için) ve klasik müzik olduğu için parçalar uzun, hâliyle toplam süre de uzun.

• Albümün Adı: Dört Mevsim

• Albümün Süresi: 2 Saat 38 Dakika (25 Parça)

• Albümün Açıklaması: İtalyan besteci Antonio Vivaldi’nin her biri yılın bir mevsimini müzikal olarak ifade eden dört keman konçertosundan oluşan esere atıfla Dört Mevsim (Le Quattro Stagioni).

• Albüm Kapak Resmi: Holger Nitschke, It's All in Her Head

Listeyi Spotify üzerinden dinleyebilirsiniz. Eski müzik listelerinin tamamı buradan incelenebilir.

** Elitist ve yalnızca küçük, ayrıcalıklı bir grup insan tarafından erişilebilir olması, modasının geçmesi ve artık çağdaş toplumla ilgisi olmadığı, yeterince çeşitlilik içermediği ve çoğunlukla beyaz, Avrupalı erkekler tarafından yazılmış olması, diğer kültürleri temsil etmemesi ve az temsil edilen grupların deneyimlerini yansıtan eserlerin eksikliği.

Sosyal Bilimler Sinema

The Bookshop, Isabel Coixet tarafından yönetilen ve Penelope Fitzgerald’ın aynı adlı romanından uyarlanan 2017 yapımı bir drama filmi. Film, 1950’lerin sonunda küçük bir İngiliz sahil kasabasında geçiyor ve yerel halkın direnişiyle karşılaşmasına rağmen kasabada bir kitapçı açmaya karar veren Florence Green’in hikâyesini anlatıyor. Florence’ın kitapçısı yalnızca kitap satın alınabilecek bir yer değil, insanların bir araya gelerek edebiyat ve fikir tartışması yapabilecekleri ve okuma konusundaki duygularını paylaşabilecekleri bir yerdir. Ancak Florence’ın tüm çabalarına rağmen yerel halk, kitabevini statükoya bir tehdit olarak görür ve kapatılması için ellerinden gelen her şeyi yapar.

Sosyal Bilimler Çevirmenlik Başvurusu

Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Sosyal Bilimler'in Gündemi

Akademik kariyeriniz boyunca sizden iki şeyi karşılaştırmanız istenecektir: iki metin, iki teori, iki tarihi şahsiyet, iki bilimsel süreç vb. A ve B’ye eşit derecede ağırlık verdiğiniz “klasik” compare-and-contrast makaleler, önemli farklılıkları olan iki benzer şey (çevre üzerinde farklı etkileri olan iki tarım ilacı) veya kritik farklılıkları olan, ancak şaşırtıcı ortak yönleri olduğu ortaya çıkan iki benzer şey (cinsel taciz konusunda beklenmedik derecede benzer bakış açılarını dile getiren çok farklı dünya görüşlerine sahip iki politikacı) hakkında olabilir. Bu tip çalışmaların yazılabilmesi adına rehber niteliğinde bir makale; Kerry Walk’ın çalışmasını Talha Dereci Türkçeye çevirdi: “Karşılaştırmalı Analiz Nasıl Yazılmalıdır?”

Panoya Eklenenler (Dikkatimi Çekenler)

Aşil ve Odysseus’un bize gösterdiği gibi, yeniden bir araya gelmeler mutlu olduğu kadar nostaljik ve acı verici de olabilir. Odysseus’un ünlü eve dönüşü, 1688 yılında geçmişe duyulan bir tür çılgın özlemi tanımlamak için icat edilen modern nostalji sözcüğümüzün kökünün bir kısmını oluşturmaktadır. Kelimenin tam anlamıyla “eve dönüş kederi” anlamına gelen nostalji, tanıdık yerlere ve anılara kavuşmanın, ancak mesafeyi ve zamanın geçişini hissetmenin verdiği o acı-tatlı duyguyu oldukça iyi tanımlamaktadır. Çağdaş araştırmalar nostaljinin bizim için iyi olup olmadığı konusunda ikiye bölünmüş durumda. Bazıları için geçmişe özlem duymak kaygı ve sıkıntı yaratabilirken, diğerleri için daha güçlü bir benlik duygusu yaratmak için bir kaynak olabilir.

Brezilya'daki ayaklanmalar, ondan iki yıl önceki 6 Ocak 2021 ABD Kongre ayaklanması ve Colorado LGBTQ gece kulübündeki kitlesel silahlı saldırı gibi olayların her biri, belirli grupların diğerlerine karşı tekrar tekrar tehlikeli söylemler yöneltmesinin ardından meydana geldi. ABD’de seçilmiş yetkililerin şiddeti kışkırtmada dilin oynadığı rolü incelemeye başlamalarının nedeni de budur. Tehlikeli söylem ve dezenformasyon üzerine çalışan bir sosyal psikolog olan H. Colleen Sinclair, vatandaşların, yasa koyucuların ve kolluk kuvvetlerinin dilin gruplar arasında şiddeti kışkırtabileceğini anlamalarının önemli olduğunu düşünüyor. Aslında retorikte, iç grupların -“biz” olarak tanımladığı insanların- şiddeti tetiklemek için dış gruplara - “onlar” olarak algıladığı insanlara karşı kullandığı farklı tehdit türleri olduğunu söylüyor. Araştırmasında, dışarıdakileri tehdit olarak gösteren tehlikeli söylemi “tehditkâr” olarak adlandıran Sinclair, gruplar arasındaki çatışmayı tetikleyen temel unsurları tanımlayan bir dizi bilimsel teoriden yola çıkarak beş temel tehdit türü belirlemiş:

1. Fiziksel tehditler: “Bize zarar verecekler”

2. Ahlaki tehditler: “Toplumumuzu aşağılıyorlar”

3. Kaynak tehditleri: “Bizden alıyorlar”

4. Sosyal tehditler: “Onlar bizim için engeldir”

5. Kendine yönelik tehditler: “Kendimizi kötü hissetmemize neden oluyorlar”

Allahtan bizim buralarda böyle şeyler yok!

Akademik Dünyadan Gündemler

Kjersti Olstad ve meslektaşlarının “Gelişimsel Travma Geçiren Ergenlerde Yaşamın Anlamı: Nitel Bir Çalışma” başlıklı makalesine odaklanıyoruz:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, gelişimsel travma sergileyen ergen bireylerin yaşamdaki anlamı nasıl deneyimlediklerini ve tanımladıklarını araştırmaktır. Schnell’in yaşamda anlam modeli, anlamlılığı, anlam krizlerini ve anlam kaynaklarını keşfetmek için uygulanmıştır.

Yöntem: Çalışma, çocuklar ve ergenler için ruh sağlığı hizmeti veren bir poliklinikte tedavi gören 14-18 yaş arası sekiz ergenle yapılan bireysel görüşmelere dayanan nitel bir tasarıma sahiptir. Görüşmeler yazıya dökülmüş ve sistematik metin yoğunlaştırma kullanılarak analiz edilmiştir.

Sonuçlar: Ergenler yaşamdaki anlamı tutarlılık, içsel değerler, ilerleme ve aidiyet deneyimi ya da bunların yokluğu ile ilişkilendirmiştir. Anlam kaynakları arasında ise başkalarıyla kurulan müspet ilişkiler, düzen ve rutinler, iyi hissetme anları, eğitim, iş ve aile ile ilgili hedeflere ulaşma ve bilgisayar oyunları oynamak, siyasetle ilgilenmek, hayvanlarla birlikte olmak, bir tanrı inancına sahip olmak ya da açık havada doğal ortamlarda bulunmak gibi kendi dışında bir şeyler aramak yer almaktadır.

Bulgular: Hayatın anlamı konusu bu grup tarafından yeterince bilinmemesine rağmen, anlam kaynaklarını sezgisel olarak kullanmışlardır. Bu grubun genel nüfusla benzer tercihlere sahip olduğu görülmektedir. Yaşamda anlam konusunun gelişim travması yaşayan ergenlerin terapisinde nasıl faydalı olabileceği konusunda daha fazla bilgiye ihtiyaç vardır.

Sosyal Bilimler Kitap

Alman filozof Jürgen Habermas, “İdeoloji” Olarak Teknik ve Bilim adlı kitabında teknoloji ve bilim arasındaki ilişkinin “ideolojik” bir ilişki olarak anlaşılabileceğini savunmaktadır. Habermas, modern teknoloji ve bilimin tarafsız, değerden bağımsız varlıklar olmadığını, aksine iktidardakilerin değerlerini ve çıkarlarını yansıttığını öne sürmektedir. Bu teknolojilerin ve bilimlerin kapitalist ve endüstriyel çıkarlar tarafından şekillendirildiğini, bunun da toplum için kaynakların eşitsiz dağılımı ve doğal çevrenin bozulması gibi olumsuz sonuçlara yol açabileceğini savunur. Habermas ayrıca bu ilişkide iletişimin rolünü de incelemekte, teknoloji ve bilimin iletişim ve halk tarafından anlaşılma biçiminin bunların kullanım ve algılanma biçimini şekillendirebileceğini savunmaktadır. Habermas, teknoloji ve bilimin halka sunulma biçiminin, bunların altında yatan ideolojileri gizleyebileceğini ve insanların bunların kullanımını ve etkisini eleştirel bir biçimde değerlendirmesini ve sorgulamasını zorlaştırabileceğini iddia etmektedir. Habermas, teknoloji ve bilimin gerçek doğasını anlamak ve daha demokratik ve eşitlikçi bir toplumu teşvik etmek için eleştirel bir inceleme yapılması çağrısında bulunur.

Sosyal Bilimler Müzik

Bu hafta Yunan müziğine daldık.

• Albümün Adı: Bırak Onları Alışmış Oldukları Eski Karanlıklarında

• Albümün Süresi: 1 Saat 1 Dakika (15 Parça)

• Albümün Açıklaması: “Öyleyse, bırak onları alışmış oldukları eski karanlıklarında. Şimdiye kadar pekâlâ becerdiler, görmüyor musun? Pekâlâ yaşıyorlar, doğuruyor ve torun da yapıyorlar. Tanrı onları sağır ve kör ediyor, onlar da bağırıyorlar: “Şükür Tanrı’ya!” Yoksulluğa da alıştılar. Öyleyse, bırak onları da, sus!”  — Nikos Kazancakis, Zorba.

• Albüm Kapak Resmi: Scott Morgan, Saturday Night Mania

Listeyi Spotify üzerinden dinleyebilirsiniz. Eski müzik listelerinin tamamı buradan incelenebilir.

Sosyal Bilimler Sinema

Florian Henckel von Donnersmarck’ın yönettiği Das Leben der Anderen (2006) filmi 1984 yılında Doğu Almanya’da geçiyor ve bir oyun yazarı ile aktris kız arkadaşını gözetlemekle görevlendirilen bir Stasi memurunun hikâyesini anlatıyor. Memur, konuşmalarını dinlemeye ve özel mektuplarını okumaya başladıkça, çiftle kişisel bir bağ geliştirmeye ve hizmet ettiği hükümetin eylemlerini ve ahlakını sorgulamaya başlar. Film, diktatörlük altındaki yaşamın ve bunun hem ezenleri hem de ezilenleri nasıl yozlaştırıp insanlıktan çıkarabileceğinin incelikli ve ilgi çekici bir tasvirini sunuyor. Film 2007 yılında Yabancı Dilde En İyi Film Akademi ödülünü kazanmıştır.

Sosyal Bilimler Çevirmenlik Başvurusu

Sosyal Bilimler kurulduğu günden beri gönüllük esasına göre çalışan ve içerik üreten bir web sitedir. Bu içerik üretiminin sürdürülebilirliği için süre kısıtlaması bulunmaksızın gönüllü çevirmenlerin başvurularına açıktır. Sosyal Bilimler bünyesinde çeviri yapmak isterseniz şayet buradan başvuru yapabilirsiniz.

Kapatırken…

Türkiyede sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!

Sosyal Bilimler'in Gündemi

Kriminoloji, yasa yapma, yasaları çiğneme ve yasaları uygulama konularının sistematik olarak incelenmesidir. Kriminoloji, sistematik veri toplama, teorik-metodolojik tenazur ve toplumdaki suçun doğasını ve kapsamını anlama hedefine yönelik ampirik kanıt birikimini vurgulayan bir sosyal bilimdir. Kökleri daha geniş bir şemsiye disiplin olan sosyolojiye dayanan kriminoloji, daha uygulamalı bir alan olan ceza adaleti ile ilişkili ancak ondan farklıdır. Kriminoloji disiplini, hem bireysel suçluluk hem de toplu düzeydeki suç oranları için çok çeşitli teorik açıklamalar sunar ve hem nicel hem de nitel metodolojik yaklaşımları kullanır. Holly Ventura Miller ve J. Mitchell Miller’ın The Encyclopedia of Theoretical Criminology için kaleme aldıkları ❝Kriminoloji ve Sosyal Bilim❞ maddesini Deniz Çağtay Yılmaz Türkçeye çevirdi.

Panoya Eklenenler (Dikkatimi Çekenler)

Ohio State Üniversitesi’nden Caroline Wagner, kendisini teknoloji ve inovasyona yapılan devlet yatırımlarının toplumsal refahı nasıl artırdığını inceleyen bir politika uzmanı ve analisti olarak tanımlıyor. Kendi deyimiyle, bir ülkenin bilimsel gücünü ölçmek biraz zor olsa da, bilimsel araştırmalara harcanan para miktarının, yayımlanan bilimsel makale sayısı ve bu makalelerin kalitesinin iyi birer ölçüt olduğunu iddia ediyor ve yapmış olduğu araştırmalar doğrultusunda şuna ulaşıyor: Çin artık diğer tüm ülkelerden daha fazla yüksek kaliteli bilim üretimi gerçekleştiriyor. Ve soruyor: ABD endişelenmeli mi? Haklı soru tabi. Türkiye mi? Buralarda daha büyük dertler var; Türkçe edebiyat mı denilsin, Türk edebiyatı mı… Neyse. Wagner’a göre, en azından bir ölçüt açısından, Çinli bilim insanlarının şu anda dünyada en çok atıf alan bilimsel makalelerin ilk %1’inin büyük bir kısmını diğer ülkelerdeki bilim insanlarından daha fazla ürettiğini gösteriyormuş. Türkiye’dekiler de veritabanını indeks sanmaya, “makalem muhakkak Dergi Park’ta yayımlansın” demeye devam etsin.

Minnesota’daki Hamline Üniversitesi’nin yönetimi, bir süre önce, öğretim üyesi Erika López Prater’in görevine son vermiş. Sebep de sanat tarihi dersinde İslam peygamberi Muhammed’in resmine yer vermiş. Bazı Müslüman öğrencilerden gelen şikâyetler üzerine üniversite yöneticileri bu tür resimleri saygısızlık ve İslamofobik olarak nitelendirmiş ve bu noktaya gelinmiş. Michigan Üniversitesi’nde İslam Sanatı alanında çalışmaları sürdüren Christiane Gruber’den öğreniyoruz mevzuyu. Türkiye’de doğup büyümenin bir bedeli olsa gerek, Muhammed’in tasvirinin nasıl bir şey olduğunu dahi merak etmiyor insan. Yani daha çocuk yaşta zihne aşılanan “yasaklı bölge” meselesi kendisine güçlü bir alan yaratıyor, o kadar ki merak etme duygusunu dahi ortadan kaldırıyor. Sahiden ilginç bir durum. Dış dünya için sıradan meseleler olsa dahi… Öte yandan Gruber’e göre, günümüzde pek çok Müslüman Muhammed’in tasvir edilmesinin uygunsuz olduğuna inanırken, geçmişte her zaman böyle olmadığını söylüyor. Acaba kırılma nerede başladı? Ona göre, akademik dünyada bu materyal, İslam inancını benimseyenler de dahil olmak üzere öğrencilerin tarihsel kanıtları değerlendirip anlamalarına yardımcı olmak amacıyla tarafsız ve analitik bir şekilde öğretilmektedir. Hatta Prater’in kullandığı yöntem -sıkı durun bize uzak bir husus!- karşılaştırmalı analizmiş. Gruber uzun uzadıya bu mevzuyu yazmış. Link verecek hâlim yok, isteyen netten birkaç kelime ile aratıp bulur. Durduk yere “halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya dini değerleri alenen aşağılama” suçları ile uğraşmayalım. (Bakınız: self-censorship)

Akademik Dünyadan Gündemler

Dini azınlıklar arasında din ve sekülerizmin melez ve birbiriyle ilişkili doğası üzerine yapılan çalışmalar hâlâ çok azdır. Sawsan Kheir çalışmasında, İsrail’deki genç yetişkin dini azınlık öğrencilerinin, Müslümanların ve Dürzîlerin, dini dünya görüşlerini modernite ile nasıl bütünleştirdiklerini, her bir grup için ayrı ayrı ve her ikisi için karşılaştırmalı olarak, azınlık olarak çatışmalı konumlarına özellikle dikkat ederek incelemektedir. Araştırma verileri, karma yöntemli bir araştırma projesinin (Küresel Perspektifte Genç Yetişkinler ve Din) bir parçası olarak, İnanç Q-Sort yöntemini (Versiyon B) kullanarak ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Bulgular, modernleşme süreçlerinin azınlık öğrencilerinin dini dünya görüşlerini şekillendirebildiği çoklu yolları yansıtmakta ve dindarlık ve sekülerleşmenin çok yönlü tezahürlerine ilişkin önceki bulguları doğrulamaktadır. Ayrıca çalışma, “dini/etnik azınlık” konumunun sekülerleşmeyi teşvik edebileceği dolaylı yolu vurgulamaktadır.

Oleg Maltsev çalışmasında Ukrayna’nın AB’ye entegrasyonuna zemin oluşturabilecek sosyal, ekonomik, kültürel-tarihsel ve diğer önkoşullara ilişkin kapsamlı bir gnoseolojik ve aksiyolojik çalışma sunmaktadır. Uygulamaya yönelik bu düşünce, Ukrayna’nın hâlihazırda AB’ye ne ölçüde entegre olduğunu tespit etmeyi amaçlamaktadır. Jeopolitik açıdan bakıldığında, Ukrayna’nın Avrupa Birliği’ne katılımı, AB üyelerinin Ukrayna’yı ortak, birleşik bir ekonomik, kültürel ve tarihi alanda eşit bir aktör olarak kabul etmeyi kabul etmeleri anlamına gelen bir formalitedir. Kuşkusuz, bu tür bir karar somut, tarihsel olarak desteklenmiş gerekçelerle belirlenmelidir.

Editörün Not Defteri

Fransızcada ve İngilizcede, hâliyle tüm dünyada Foucault’nun kitabı üst başlığı ile anılırken Türkçede bunu hiçe sayıp yalnızca alt başlığı kapağa taşıma, o kadar ki künyede bile değil ancak dördünce sayfada küçük puntoyla bir satırda bundan bahsetme cesareti göstermek. Bambaşka kafalar. Bir nesli buna alıştırmak...

Türkiye ilginç bir ülke. Saatli maarif takviminde bile ilginç politize olma hâllerini görmek mümkün. Kuruluşu 1860 olan bir kurumdan daha yaratıcı işler bekler insan ama karşılaşılan tablo karşısında “Bu ülke işte…” dedirtir. Malum, bu tip takvimlerde çoğunlukla insanlığın kazanımı olarak görülebilecek, ortak değer gözüyle bakılabilecek kimselerin sözlerine yer verilir: Hemingway, Dickens koyarsın, Yunus, Karacaoğlan dersin, ne bileyim devlet liderlerine yer verirsin; Atatürk, Gandhi, Mandela vs. Öte yandan kimin söylediğine değil söylenilene bak denilse de Türkiye’de bu işler böyle olmuyor. 12 Ocak 2023’e bakalım.

Hele ki çok da matah olmayan bir şey söylenildiğinde iş iyice absürt bir aşamaya evrilir. Yeni Türkiye’nin eskisinden beter olduğunu da göz önünde bulundurduğumuzda eski Türkiye’nin kriz zamanlarından görev almış, eski bir anayasa mahkemesi başkanı ile karşılaşmak zorunda kalmamız… Partisi, dünya görüşü fark etmeksizin yaşattığı olaylarla hemen her hiyerarşik düzenden siyasetçinin, bürokratın, teknokratın, iş insanın, kolluk kuvvetinin ismini, cismini, yaptıklarını ve yapmaya niyetlendiklerini bir şekilde kendisine öğreten bir ülkenin çocukları olmak şüphesiz acı verici. “Türkiye evlatlarına kendisinden başka bir şeyle meşgul olmak imkânını vermiyor.” diyen Tanpınar’ı anmamak mümkün mü?

Sosyal Bilimler Kitap

Ölüm, insan deneyiminin kaçınılmaz bir parçası ve genellikle yaşamın doğal bir sonu olarak görülür. Kendisine yönelik bakış açılarındaki temel farklılıklara rağmen, ölümün geride kalanlar için son derece kişisel ve duygusal bir deneyim olduğu pekâlâ söylenebilir. Öte yandan kişi öldüğünde, yüklenmiş olduğu önce rolleri ve ilişkilerini sonrasında da zamana yaygın olarak etrafına katkılarını da beraberinde götürür. Artık eskisi gibi olmayacaktır. Böylesi bir deneyim hemen her alandan kendisine bir gözlemci ve meraklı bulur.

“Arkeologların ve paleoantropologların çalışmalarını kullanarak fiziksel kalıntıları yorumlamanın bizlere tarihöncesi perspektifler hakkında nasıl fikir verdiğini inceleyen William M. Spellman, ölümü farklı zaman dilimlerinde, farklı mekânlarda, farklı kültürlerde ele alıyor. Ölüm kavramının tarihin akışı içindeki gelişimini hem dinsel hem de seküler-bilimsel yaklaşımlara bakarak anlatıyor: Mezopotamya ile Mısır’daki ölüm algısı nasıldı? Antik Yunan ve Roma filozofları ruh ve beden üzerine neler tartıştı? Budizm, Hinduizm, Taoizm gibi inanç sistemleri ile semavi dinlerin ölüm, ölü bedenin akıbeti ve ölümden sonra yaşamın var olup olmadığına dair düşünceleri neydi? İntihar, ötenazi, uzun yaşam ve yaşam kalitesi gibi çağdaş tartışmalar bugün bize ne söylüyor? Ölümün Kısa Bir Tarihi, insanlığın ilk günlerinden bu yana kendi ölümlülüğümüz ve onun olası sonraki yaşam formlarına karşı duygu ve tutumlarımız hakkında geniş bir perspektif sunuyor.”

Sosyal Bilimler Müzik

Bu hafta İskandinav folk müziğine doğru yelken açıyoruz. 1960’lar ve 70’lerde birçok folk müzisyen, rock and roll gibi yeni müzik türlerini denemeye başlamış ve bu tarzların unsurlarını folk müziğe entegre etmeye çalışmış. Bu durum, geleneksel folk müziğini çağdaş müzik unsurlarıyla birleştiren ve bazen o pek sevilen tabirle “dünya müziği” ya da “etno-rock” olarak adlandırılan yeni bir folk müzik formunun gelişmesine yol açmıştır. Bu tabi yalnızca İskandinavlar için geçerli değil. Hemen her coğrafyadan böylesi kesişimler ve karşılaşmalar mümkün.

• Albümün Adı: Kalbi Olmayan Dev

• Albümün Süresi: 53 Dakika 52 Saniye (15 Parça)

• Albümün Açıklaması: Asbjørnsen ve Moe tarafından derlenen bir Norveç peri masalının ismi.

• Albüm Kapak Resmi: Caspar David Friedrich

Listeyi Spotify üzerinden dinleyebilirsiniz. Eski müzik listelerinin tamamı buradan incelenebilir.

Sosyal Bilimler Sinema

Inside Out, Pixar Animation Studios tarafından yapılan ve Pete Docter tarafından yönetilen 2015 yapımı bir animasyon filmi. Film, Riley adında 11 yaşındaki bir kızın zihninde geçiyor ve karakterize edilmiş beş duygunun maceralarını takip ediyor: Neşe, Üzüntü, Öfke, Korku ve Tiksinti. Film, insan zihni ve duygularıyla ilgili bazı temel kavramların yaratıcı ve ilgi çekici bir temsilini sunuyor. Filmin öne çıkan ana teması, duyguların kişiliğimizi ve dünyayı nasıl algıladığımızı şekillendirmede oynadıkları oldukça önemli rol üzerine. Filmdeki beş duygu, Riley’nin davranışlarının ve karar verme mekanizmasının temel belirleyicileri olarak tasvir ediliyor ve olay örgüsü bu duygular arasındaki denge ve etkileşim etrafında dönüyor. Bu dönem Kişilik Psikolojisi dersi kapsamında izlediğim ve bir animasyon filmden çok daha fazlasını vadeden sıkı bir film. Kesinlikle tavsiye ederim.

Kapatırken…

Türkiye'de sosyal bilim odaklı yayıncılık hiçbir zaman kolay olmadı, bugün de değil. Bizlere bu meşakkatli yolda destek olmak isterseniz (abone değilseniz) e-posta bültenimize buradan veya aşağıdaki kutucuktan abone olabilir ve etrafınızdakilere bulten.sosyalbilimler.org üzerinden abone olmalarını dile getirebilirsiniz. Veya bu maili forward ederek aşağıdaki linke tıklayarak abone olmalarını sağlayabilirsiniz. Ve elbette Web, Twitter, Facebook, Instagram ve Telegram üzerinden bizleri takip edebilirsiniz. Haftaya pazar görüşmek dileğiyle!